මෙන්ටර් කෙනෙක් සොයාගන්න: එක වැඩිහිටියෙකුට ඔබේ ඉගෙනීමේ වසරම වෙනස් කළ හැකිය

මෙම පොත පුරාවටම, එක් සුවිශේෂී චරිතයක් ඉඳහිට මතුවනු ඔබ දකින්නට ඇති. ඒ, ස්වයං-අධ්‍යයන කාලසීමාවේදී ඔබ දෙස බලා සිටින 'සාක්ෂිකරුවායි'. වෘත්තීය ගමනේදී මග පෙන්වන 'ඇතුළත පුද්ගලයායි'. පවුලේ අයට තම දරුවාගෙන් අසාගත නොහැකි දේ පවසන 'බාහිර වැඩිහිටියායි'. "ඉගෙන ගන්න හැටි ඉගෙන ගන්න" පොතේ මෙම පරිච්ඡේදයෙන් අපි ඒ චරිතයට නමක් ලබා දී ඔහුව සොයාගන්නා ආකාරය සාකච්ඡා කරමු. 'මෙන්ටර්' (Mentor) කෙනෙක් යනු සැබවින්ම කවුද, ඔබේ වටපිටාවේ දැනටමත් එවැනි අය සිටිනවාද, සහ ඔවුන්ගෙන් උදව් ලබාගැනීමට "ඔව්" යන පිළිතුරක් ලැබෙන සේ නිවැරදිව අසන්නේ කෙසේද යන්න මෙහිදී විස්තර කෙරේ. මන්ද, මෙන්ටර්වරුන් ලැබීමට "වාසනාවන්ත" වන සිසුන් යනු බොහෝ විට ඒ ගැන නිවැරදිව විමසූ සිසුන්මය.

කෙටි පිළිතුර: දැනටමත් ඔබ අවට සිටින වැඩිහිටියන් දෙස බලන්න — මුලින්ම ගුරුවරුන්, පසුව නිහඬව තමන්ගේ වැඩක් පිළිවෙළට කරගන්නා ඥාතීන් සහ ඔබේ පාසලේ ආදි සිසුන්. ඔවුන්ගෙන් කුඩා ඉල්ලීමක් කරන්න: "මසකට වරක් විනාඩි පහළොවක් මගේ ප්‍රගති සටහන (Progress chart) පෙන්වන්නත්, ප්‍රශ්න දෙක තුනක් අහන්නත් අවසර දිය හැකිද?" කියා අසන්න. මෙතරම් කුඩා ඉල්ලීමක් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ ඉතා කලාතුරකිනි. ඔබ ඔබේ පොරොන්දු ඉටු කරන විට ඒ සම්බන්ධතාවය ඉබේම ශක්තිමත් වනු ඇත.

හරිම වාසනාවන්තයි කියා අපට හැඟෙන සිසුන් දෙස මදක් විමසිල්ලෙන් බලන්න. ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙකුට පිටුපසින් මව්පියන් නොවන වෙනත් වැඩිහිටියෙකු සිටිනු ඔබට පෙනේවි. ඒ, දරුවා ගැන උනන්දුවක් දැක්වූ ගුරුවරයෙක්, කරුණු පැහැදිලි කර දෙන ඉංජිනේරු මාමා කෙනෙක් හෝ නිතර තොරතුරු සොයා බලන ආදි සිසුවෙකු විය හැකියි. සමාජය මෙය හඳුන්වන්නේ 'වාසනාව' කියායි. නමුත් සමීපව බැලුවහොත් එය වාසනාවම නොවේ. මෙන්ටර්වරුන් සාමාන්‍යයෙන් ආකර්ෂණය වන්නේ තමන්ව හසුරුවා ගැනීමට පහසු (attachable) සිසුන්ටයි. එනම්, නිවැරදි ප්‍රශ්න අසන, සාක්ෂි සහිතව තොරතුරු පෙන්වන සහ උපදෙස් පිළිපැද නැවත වාර්තා කරන සිසුන්ටයි.

පළමුව, 'මෙන්ටර්' යන වචනය අපට ප්‍රායෝගික වන මට්ටමට කුඩා කරගනිමු. මෙන්ටර් කෙනෙක් කියන්නේ ගුරුතුමෙක් (Guru), මුදල් වියදම් කරන්නෙක් හෝ දෙවැනි මව්පියෙක් නොවේ. ශිෂ්‍යයෙකුට මෙන්ටර් කෙනෙක් යනු ඔබට අවශ්‍ය දෙයක් දන්නා, ඔබ සමඟ නිතිපතා සුළු සම්බන්ධතාවයක් පවත්වා ගැනීමට කැමති එක් විශ්වාසවන්ත වැඩිහිටියෙක් පමණි. එය සති දෙකකට වරක් විනාඩි පහළොවක කතාබහක්, පණිවිඩ හුවමාරුවක් හෝ මසකට වරක් ඔබේ ප්‍රගති සටහන් දෙස බැලීමක් විය හැකියි. මෙය ඉතා කුඩා දෙයක් නිසාම ඔබට පහසුවෙන් සොයාගත හැකියි. මෙය සාර්ථක වන්නේ එය දිගින් දිගටම සිදුවන බැවිනි.

මෙන්ටර් කෙනෙක් ඇත්තටම කරන්නේ කුමක්ද?

මෙම පොතේ විවිධ තැන්වල අප සඳහන් කළ කාර්යයන් කිහිපයක් දැන් එක් පුද්ගලයෙකුට (හෝ දෙදෙනෙකුට) භාර කළ හැකිය:

• සාක්ෂිකරුවා (The witness): නිවසේ අයගෙන් බැහැරව, ඔබේ ප්‍රගති සටහන මසකට වරක් බලන කෙනෙක්. ඔබේ වේගය පවත්වා ගැනීමට නම් ඔබ කරන්නේ කුමක්ද කියා බලා සිටින කෙනෙකු සිටීම අත්‍යවශ්‍යයි. මෙන්ටර් කෙනෙකුගේ "මේ මාසයේ චාට් එක මට පෙන්වන්න" යන වචනය, ඕනෑම දැඩි උත්සාහයකට වඩා හොඳින් ඔබව වැඩෙහි රඳවා තබයි.
• ඇතුළත පුද්ගලයා (The insider): ඔබ උනන්දුවක් දක්වන වෘත්තියක නියැලී සිටින වැඩිහිටියෙක්. ඒ ක්ෂේත්‍රය ගැන කාලයත් සමඟ ඔබට ඇතිවන සාමාන්‍ය ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීමට ඔහුට හැකියි.
• තීරණාත්මක අවස්ථාවල මගපෙන්වන්නා: විෂය ධාරාවන් තේරීම, විෂය සංකලනයන් වැනි තීරණ ගැනීමේදී, ඔබේ දක්ෂතා ගැන පවුලේ අයට වඩා අපක්ෂපාතීව බැලීමට අත්දැකීම් ඇති බාහිර පුද්ගලයෙකුට හැකියි. ඇතැම් විට දරුවෙකුට තම පවුලේ අයට කියාගත නොහැකි දේ පවුලට තේරුම් කර දීමටද මොවුන්ට හැකියි.
• ප්‍රමිතිය පවත්වා ගන්නා කෙනා (The standard-setter): ඔබ ගරු කරන වැඩිහිටියෙක් ඔබේ ප්‍රගති සටහන බලන බව දන්නා විට, ඔබ නොදැනුවත්වම එම සටහන වඩාත් නිවැරදිව සහ හොඳින් තබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. ඔබ විසින්ම තෝරාගත් අයෙකුට වගකීමක් දැරීම (Accountability), බලෙන් පටවන ලද අයෙකුට වගකීමක් දැරීමට වඩා වෙනස්ය.

මෙන්ටර් කෙනෙකු සොයා ගන්නේ කොහෙන්ද? අසන්නේ කෙසේද?

පළමු වටය — දැනටමත් ඔබ අවට සිටින අය: ගුරුවරුන් (මොවුන් හොඳම මූලාශ්‍රයයි — පන්ති වේලාවෙන් බැහැරව කුඩා උදව්වක් ඉල්ලන සිසුන්ට උදව් කිරීමට බොහෝ ගුරුවරුන් කැමතියි), නෑදෑයන් අතර සිටින දක්ෂ අය (වැඩිපුර උපදෙස් දෙන අය නොව, නිහඬව වැඩක් කරගන්නා අය), ආගමික නායකයින් හෝ ඔබ රැකියාවක නිරත වන්නේ නම් එහි ප්‍රධානීන්.

දෙවන වටය — හඳුනාගැනීමක් හරහා හමුවන අය: ඔබේ පාසලේ ආදි සිසුන් (ගුරුවරුන් හරහා මොවුන්ව සම්බන්ධ කරගත හැකියි — "මට ඉංජිනේරු ක්ෂේත්‍රයේ ඉන්න ආදි සිසුවෙකුගෙන් ප්‍රශ්න තුනක් අහන්න පුළුවන්ද?" වැනි ඉල්ලීමක් සාමාන්‍ය දෙයකි), මව්පියන්ගේ මිතුරන් හෝ ගමේ සිටින වෘත්තිකයින්.

තුන්වන වටය — සංවිධානාත්මක වැඩසටහන්: විධිමත් මෙන්ටර් වැඩසටහන් හෝ ආරක්ෂිත නීති රීති සහිත ඩිජිටල් මෙන්ටර් පහසුකම් (මේ ගැන පහතින් විස්තර කෙරේ).

ඉල්ලීමක් කරන ආකාරය (The Ask): බොහෝ සිසුන් අසාර්ථක වන්නේ ඕනෑවට වඩා විශාල දේවල් ඉල්ලීමට ගොස්ය (උදා: "ඔබ මගේ මෙන්ටර් වෙනවාද?" - මෙය බොහොම බැරෑරුම් සහ අපැහැදිලි ඉල්ලීමකි). ඒ වෙනුවට කුඩා, පැහැදිලි සහ සීමිත ඉල්ලීමක් කරන්න:

"මම සාමාන්‍ය පෙළට සූදානම් වෙන්න අලුත් ක්‍රමයක් අනුගමනය කරනවා. මට පුළුවන්ද මාසෙකට සැරයක් මගේ Progress Chart එක ඔබට පෙන්වලා ප්‍රශ්න දෙක තුනක් අහන්න? විනාඩි පහළොවක් වගේ ගියත් ඇති, මම ඔබ ඉන්න තැනකට එන්නම්."

මෙවැනි ඉල්ලීමක් ප්‍රතික්ෂේප කරන වැඩිහිටියන් ඉතා විරලයි. මන්ද එය ඔවුන්ට ගෞරවයක් වන අතරම, කාලය වැය වන්නේද ඉතා අඩුවෙනි. ඉන්පසු එම සම්බන්ධතාවය පවත්වා ගැනීම ඔබේ වගකීමකි: ලියාගත් ප්‍රශ්න සහ චාට් එක රැගෙන යන්න, කලින් දුන් උපදෙස් අනුව ඔබ කළ දේ ගැන වාර්තා කරන්න, විභාග ප්‍රතිඵල ලැබුණු පසු ස්තූති කරන්න.

ආරක්ෂාව පිළිබඳ විශේෂ සටහන: සැබෑ මෙන්ටර් සම්බන්ධතාවයක් සෑම විටම පවුලේ අයට විවෘත විය යුතුය. ඔබ මුණගැසෙන්නේ කවුද, කවදාද සහ කොහේද යන්න මව්පියන් දැන සිටිය යුතුය. හමුවීම් පොදු ස්ථානවල විය යුතුය. යම් වැඩිහිටියෙක් මෙම සම්බන්ධතාවය රහසක් ලෙස තබා ගැනීමට කියන්නේ නම්, හෝ පෞද්ගලික දේවල් ගැන ඕනෑවට වඩා උනන්දු වන්නේ නම්, හෝ ඔබට අපහසුතාවයක් දැනෙන්නේ නම්, වහාම එම සම්බන්ධතාවය නවතා දමන්න. ඒ සඳහා හේතු දැක්වීමට ඔබ බැඳී නැත.

අද රාත්‍රියේම කළ හැකි දේ

1. ඉහත සඳහන් කළ 'වට තුන' ඇසුරින් ඔබට මෙන්ටර් කෙනෙක් විය හැකි තිදෙනෙකුගේ නම් ලැයිස්තුගත කරන්න. (ප්‍රසිද්ධියට වඩා දක්ෂතාවය සහ ස්ථාවර බව ගැන සලකන්න).
2. ඉන් සුදුසුම කෙනාගෙන් ඉහත දැක්වූ ආකෘතියට අනුව කුඩා ඉල්ලීමක් කරන්න. (ගුරුවරයෙකුගෙන් නම් හෙටම අහන්න පුළුවනි).
3. පළමු විනාඩි පහළොව වෙන් කරගන්න: ඔබේ චාට් එක, ප්‍රශ්න දෙකක් සහ ඊළඟ වතාවේ වාර්තා කරන බවට දෙන පොරොන්දුව සූදානම් කරගන්න. ඒ පොරොන්දුව ඉටු කරන්න — එම විශ්වාසය මතයි මෙන්ටර් සම්බන්ධතාවය ගොඩනැගෙන්නේ.

කෙටියෙන්

• මෙන්ටර් යනු: එකඟතාවය දුන් වැඩිහිටියෙක් + කුඩා නිතිපතා සම්බන්ධතාවයක් (සති දෙකකට විනාඩි 15ක් හෝ මසකට වරක් චාට් එක බැලීමක්).
• ප්‍රධාන කාර්යයන්: සාක්ෂිකරුවා (වැඩ කිරීමේ වේගය රැක ගැනීමට) · ඇතුළත පුද්ගලයා (ක්ෂේත්‍රය ගැන තොරතුරු) · තීරණ ගන්නා කාලයට උදව්වක් · ප්‍රමිතිය රැක ගැනීම.
• මූලාශ්‍ර: අවට සිටින අය (ගුරුවරුන්) → හඳුනාගැනීම් (ආදි සිසුන්) → සංවිධානාත්මක වැඩසටහන්.
• ඉල්ලීම කුඩා විය යුතුය: පැහැදිලි, කාලය සීමිත සහ සාක්ෂි සහිත විය යුතුය.
• ආරක්ෂාව: පවුලට විවෘත වීම, විවෘත ස්ථානවල හමුවීම. රහසිගත බවක් දැනුනහොත් වහාම ඉවත් වන්න.

ඉඩසර ඇකඩමිය සමඟ තවත් පියවරක්

ඉඩසර පද්ධතිය තුළම මෙම ආරක්ෂිත මෙන්ටර් ක්‍රමය (Mentor Invite) ඇතුළත් කර ඇත. සිසුවෙකුට තමන් විශ්වාස කරන වැඩිහිටියෙකුට මේ සඳහා ආරාධනා කළ හැකිය. එහිදී: - මෙන්ටර්ට පෙනෙන්නේ ශිෂ්‍යයා පෙන්වීමට කැමති ප්‍රගතිය (Progress) පමණි. - මව්පියන්ට මෙම සම්බන්ධතාවය පවතින බව පෙනේ. - මසකට වරක් චාට් එක බැලීම සඳහා විධිමත් ක්‍රමයක් සහ මෙන්ටර්ට ශිෂ්‍යයාගේ සැබෑ දක්ෂතා අගය කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබේ. මෙය අප පොතේ පවසන 'සාක්ෂිකරුවාගේ' භූමිකාව තාක්ෂණය හරහා වඩාත් ආරක්ෂිතව සහ ක්‍රමවත්ව සකස් කිරීමකි.

නොමිලේ ආරම්භ කරන්න — ගිණුමක් සාදන්න →

නිතර අසන ප්‍රශ්න

මම ලැජ්ජාශීලී කෙනෙක්, මෙහෙම අහන්න බයයි. කුඩා පියවරක් තබන්න. මුලින්ම ගුරුවරයෙකුට කෙටි සටහනක් හෝ පණිවිඩයක් ලබා දෙන්න. ඔබ ඉල්ලන්නේ විනාඩි 15ක් වැනි සුළු කාලයක් නිසා එය කරදරයක් නොවේ. ඔබ ඉල්ලීමක් කරන විට එම වැඩිහිටියාටද එය ගෞරවයකි.

මගේ අවට ඉගෙනගත්තු හෝ වෘත්තිකයෝ කවුරුත් නැහැ. අපි ගොවිතැන් කරන අය. (ග්‍රාමීය සිසුන්ට) මෙන්ටර් කෙනෙකුට උපාධි තිබීම අත්‍යවශ්‍ය නැත. ඔබේ වැඩ දෙස බලන, ස්ථාවර ගතිගුණ ඇති ඕනෑම අයෙකුට 'සාක්ෂිකරු' විය හැකියි. ගමේ ගරු කරන ගොවි මහතෙකුට වුවද ඔබේ ප්‍රගති සටහන පෙන්විය හැකියි. වෘත්තීය තොරතුරු සඳහා ඔබේ පාසලේ ආදි සිසුන් සම්බන්ධ කර ගැනීමට ගුරුවරුන්ගේ උදව් ගන්න.

වැඩිහිටියන්ට මගෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය මොකක්ද? මම කරදරයක් වෙයිද? ඇත්තම කියනවා නම්, තමන් ලබා දුන් උපදෙස් පිළිපදිමින් උනන්දුවෙන් වැඩ කරන තරුණ දරුවෙකු දෙස බලා සිටීම ඕනෑම වැඩිහිටියෙකුට ලොකු සතුටක් ගෙන දෙන දෙයකි. ඔබ සැලසුම් සහගතව ප්‍රශ්න අසන විට, එය ඔවුන්ට කරදරයක් නොව තෑග්ගක් වැනිය.

මගේ මෙන්ටර් කියන දේ මේ පොතේ ක්‍රමවලට වඩා වෙනස් නම්? පොතේ හෝ මෙන්ටර්ගේ 'අධිකාරී බලය' ගැන නොව, එම ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය (Mechanism) සහ ලැබෙන ප්‍රතිඵල (Evidence) ගැන බලන්න. බොහෝ විට පරස්පරතා ඇති වන්නේ අවස්ථා වෙනස් නිසාය. ක්‍රම දෙකම අත්හදා බලා වඩාත් හොඳින් වැඩ කරන ක්‍රමය තෝරා ගන්න. හොඳ මෙන්ටර් කෙනෙක් එවැනි විමසීම්වලට කැමති වනු ඇත.

තවදුරටත් කියවීමට

මෙම චරිතය හා සම්බන්ධ අනෙකුත් කොටස්: අපේ පැත්තේ ටියුෂන් නැහැ (සාක්ෂිකරුවා) · වෘත්තිය තෝරාගෙන ආපස්සට එන්න (ඇතුළත පුද්ගලයා) · රැකියාවක් හෝ ගෙදර දොරේ වැඩ කරන අතරතුර ඉගෙනීම (බාහිර වැඩිහිටියාගේ කාර්යය). ප්‍රශ්න අසන ක්‍රමය: නිවැරදිව ප්‍රශ්නයක් අසන්නේ කොහොමද?.

මූලාශ්‍ර

• ඉඩසර ඇකඩමිය — විශ්වාසය සහ දත්ත ආරක්ෂාව (අවසරය මත පදනම් වූ මෙන්ටර් පහසුකම)
• The Learning Scientists — Elaboration (ප්‍රශ්න ඇසීමේ කලාව)
• ඉඩසර ක්‍රමය: පළමු කොටස — මානව පදනම සහ Active Recall