රූප සටහන් හරහා මතකය අලුත් කරමු (The Figure Walk): විනාඩි 15 කින් පාඩමක්ම මතක් කරගන්නා කෙටි ක්‍රමය

ඕනෑම පෙළපොතක තිබෙන පාඩමක අපිට නොපෙනෙන 'ඇටසැකිල්ලක්' තිබෙනවා. ඒ තමයි එහි ඇති රූප සටහන්, ප්‍රස්තාර සහ වගු. "ඉගෙන ගන්න හැටි ඉගෙන ගන්න" පොතේ මේ පරිච්ඡේදයෙන් අපි ඉගෙන ගන්නේ 'Figure Walk' නැතිනම් රූප සටහන් හරහා මතකය අලුත් කරගන්නා ආකාරයයි. මෙහිදී සෑම රූපයක්ම දෙස බැලීමක් වෙනුවට, එය ඔබේ මතකය පරීක්ෂා කරන ප්‍රශ්නයක් ලෙස භාවිතා කරයි. මෙය පංතියට යන්න කලින් රාත්‍රියේදී හෝ සතියකට වරක් කරුණු මතක් කර ගැනීමට (revision) ඉතාම සුදුසු ක්‍රමයකි.

කෙටි පිළිතුර: පාඩමක ඇති රූප සටහන් එකින් එක බලන්න. එහි ඇති විස්තරය (caption) අතින් වසාගෙන, එම රූපයෙන් පෙන්වන්නේ කුමක්දැයි මතකයෙන් ශබ්ද නගා හෝ සිතින් කියන්න. ඔබට අමතක වූ තැන් පැන්සලකින් ලකුණු කරගන්න. පෙළපොත්වල රූප සටහන් ඇතුළත් කරන්නේ පාඩමක ඇති වැදගත්ම කරුණු තිබෙන තැන්වල බැවින්, මේ හරහා විනාඩි 15 ක් වැනි කෙටි කාලයකදී මුළු පාඩමක්ම මතක් කරගත හැකිය.

සෑම ශිෂ්‍යයෙකුටම මුහුණ දීමට සිදුවන අවස්ථාවක් තිබේ: ඔබට විනාඩි විස්සක පමණ කෙටි කාලයක් ලැබෙනවා—ටියුෂන් පංතියට යන්න කලින්, බස් එකේ යන අතරතුර, එසේත් නැතිනම් මහන්සි වී වැඩ අවසන් කළ දවසක රාත්‍රියේ. ඔබට පාඩමක් මතක් කර ගැනීමට (refresh) අවශ්‍යයි, නමුත් ඒ මුළු පාඩමම කියවන්න පැය දෙකක්වත් යනවා. අන්තිමේදී ඒ විනාඩි විස්සම අපතේ යනවා.

දැන් ඒ පාඩම නැවත පෙරලා බලන්න. ඔබ මෙතෙක් කල් අවධානයක් නොදුන් දෙයක් එහි පෙනේවි. ඒ තමයි රූප සටහන්. කොටස් නම් කළ රූප, ක්‍රියාවලියක් පෙන්වන ගැලීම් සටහන් (flowcharts), සංසන්දනාත්මක වගු හෝ ප්‍රස්ථාර. පෙළපොත් ලියන කතුවරුන් මේවා නිකම්ම ඇතුළත් කරන්නේ නැහැ. රූප සටහන් පවතින්නේ පාඩමක ඇති බරපතළම සහ වැදගත්ම කරුණු තිබෙන තැන්වලයි. සරලවම කිවහොත්, කතුවරයාට අනුව පාඩමේ වැදගත්ම කරුණු පෙන්වන සිතියම තමයි මේ රූප සටහන්.

මින් අදහස් වන්නේ ඕනෑම පාඩමක් සමඟම එය මතක් කර ගැනීමට අවශ්‍ය 'ඇටසැකිල්ල' නොමිලේම ලැබෙන බවයි. සාමාන්‍යයෙන් රූප සටහන් 5ක් හෝ 10ක් අතර ප්‍රමාණයකින් මුළු පාඩමේම විභාගයට එන ප්‍රධාන කරුණු සියල්ලම ආවරණය වෙනවා. 'Figure Walk' කියන්නේ මේවා නිවැරදිව පාවිච්චි කරන ක්‍රමයයි. නිවැරදිව කළොත් විනාඩි 15 කින් පාඩම අවසන් කළ හැකියි. වැරදියට කළොත් ඔබ කරන්නේ නිකම්ම පින්තූර බැලීමක් පමණයි. ඒ නිසා මෙහි වෙනස හරියටම වටහා ගනිමු.

නිවැරදිව 'Figure Walk' එකක් කරන්නේ කොහොමද?

මෙහි සාර්ථකත්වයේ රහස තමයි මේ පොත පුරාම අපි කතා කරන මූලධර්මය: පිළිතුර බලන්න කලින් මතකයෙන් ගොඩනගන්න (Produce before you peek). සෑම රූප සටහනක්ම ඔබට ප්‍රශ්නයක් විය යුතුයි.

1. පාඩමේ ඇති අනෙක් විස්තර (අකුරු) කියවන්නේ නැතිව රූප සටහන්වලින් රූප සටහනට යන්න. මෙහිදී වේගය වැදගත්. ඔබ කරන්නේ පාඩමේ ඇටසැකිල්ල පරීක්ෂා කිරීමයි.
2. සෑම රූපයකම ඇති විස්තරය (caption) සහ ලේබල් අතින් හෝ කොළ කැබැල්ලකින් වසා ගන්න. දැන් ඔබෙන්ම ප්‍රශ්න කරන්න: මේ රූපයෙන් මොකක්ද පෙන්වන්නේ? මේ කොටස්වල නම් මොනවාද? මේ ක්‍රියාවලියේ ඊළඟ පියවර මොකක්ද? මේ ප්‍රස්ථාරයේ වක්‍රය මෙතැනින් නැමෙන්නේ ඇයි? තත්පර 30-60ක් පමණ අවංකව මතකය පීරන්න.
3. වසා ඇති කොටස විවෘත කර පරීක්ෂා කරන්න. ඔබේ මතකය නිවැරදි නම්, ඉක්මනින් ඊළඟ රූපයට යන්න. ඔබට අමතක වී ඇත්නම් හෝ වැරදී ඇත්නම්, එම පිටුවේ කොනක් පැන්සලකින් ලකුණු කර, නිවැරදි පිළිතුර ශබ්ද නගා එක පාරක් කියන්න. දැන් ඔබ විනාඩියක් ඇතුළත ඔබේ අඩුවක් හඳුනාගෙන එය නිවැරදි කරගෙන අවසානයි.
4. වගු සහ ප්‍රස්ථාරවලදී, ඒවායේ ඇති ප්‍රශ්නයම විමසන්න. වගුවක් වසා ගත් විට එය "X සහ Y අතර වෙනස්කම් මොනවාද?" යන විභාග ප්‍රශ්නය බවට පත්වේ. ප්‍රස්ථාරයක් දුටු විට එහි හැඩය ඇඳීමටත්, හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය විස්තර කිරීමටත් උත්සාහ කරන්න.
5. අවසානයේ ලකුණු කරගත් රූප සටහන් නැවත බලන්න. මේවා තමයි ඔබ ඊළඟ වතාවේ වැඩිපුර අවධානය දිය යුතු කරුණු.

විනාඩි පහළොවයි, එක පාඩමයි, වැදගත්ම කරුණු සියල්ලම මතකයෙන් පිටතට ගත්තා (retrieval). පින්තූරවලට අපේ මතකය අවදි කිරීමේ විශාල ශක්තියක් තිබෙනවා (dual coding). එක රූපයක් මතක් වන විට ඒ හා සම්බන්ධ වාක්‍ය රාශියක් මතකයට එනවා.

ඔබේ සතිය තුළ මේ ක්‍රමය යොදාගත හැක්කේ කොතැනටද?

මෙය දැනටමත් ඔබ ඉගෙන ගෙන අවසන් කර ඇති පාඩම් "නැවුම්ව" තබා ගැනීමට භාවිතා කරන මෙවලමකි. එය මේ අවස්ථාවලට ඉතාම සුදුසුයි:

• පංතියට යන්න කලින් (Pre-class flip): අලුත් පාඩමක් පටන් ගන්න කලින් විනාඩි 5ක් රූප සටහන් දෙස බැලීමෙන්, ඉගැන්වීමට යන දේ ගැන දළ අදහසක් ලබාගෙන පංතියට යා හැකියි.
• සතිපතා මතක් කිරීම (Weekly sweep): සතිය අවසානයේදී එදිනෙදා ඉගෙන ගත් පාඩම්වල රූප සටහන් පමණක් පරීක්ෂා කිරීමෙන් මුළු විෂය නිර්දේශයම මතකයේ රඳවා ගත හැකියි.
• ලැබෙන පොඩි විවේක වේලාවන්: බස් එකේ යනකොට හෝ වෙනත් තැනක රැඳී සිටින විට මේ සඳහා ඩෙස්ක් එකක් හෝ සටහන් පොත් අවශ්‍ය නැත. පෙළපොත පමණක් ප්‍රමාණවත්ය.
• විභාග කාලය: විභාගයට පෙර දින රාත්‍රියේ තදින් පාඩම් කරනවා වෙනුවට, විෂය නිර්දේශයේ ඇති සියලුම රූප සටහන් හරහා මෙවැනි "ඇවිදීමක්" කිරීමෙන් මතුපිට මතකය අලුත් කරගත හැක.

අවංක සීමාවන්

මෙම ක්‍රමය වැරදි ලෙස භාවිතා නොකිරීමට මේ කරුණු දෙක මතක තබා ගන්න:

1. මෙය අලුතින් ඉගෙන ගන්නා ක්‍රමයක් නොවේ. ඔබ කිසිදා ඉගෙන නොගත් පාඩමක රූප සටහන් බැලීමෙන් ඔබට එය "තේරෙනවා" වැනි බොරු හැඟීමක් ඇති විය හැක. පින්තූර අපට හුරුපුරුදු බවක් ලබා දුන්නත්, ඒවා විස්තර කිරීමට දැනුම අවශ්‍යයි. (පරීක්ෂණය සරලයි: රූපය වසාගත් විට කිසිවක් මතක නැත්නම්, ඔබ තවමත් ඒ පාඩම ඉගෙන ගෙන නැත.)
2. නොවසා බැලීමෙන් පලක් නැත. ලේබල් සහ විස්තර පෙනෙන්නට තිබියදී පින්තූර පෙරලීම කාලය නාස්ති කිරීමකි. එහිදී මතකය වෙහෙසෙන්නේ නැත. විස්තරය වසාගෙන මතකයෙන් පිළිතුර ලබා ගැනීම (production) අනිවාර්යයි.

අද රාත්‍රියේම කළ හැකි දේ

1. ඔබ පසුගිය මාසයේ ඉගෙන ගෙන අවසන් කළ පාඩමක් තෝරාගන්න. එහි රූප සටහන් පමණක් බලන්න. විස්තර වසාගෙන මතකයෙන් කියන්න. ඒ සඳහා ගතවන කාලය මැන බලන්න (සාමාන්‍යයෙන් විනාඩි 12-18 අතර ගතවේවි).
2. ඔබට මතක නැති වූ රූප සටහන් ගණන ගණන් කරන්න. ඒ ප්‍රමාණය තමයි ඔබ ඇත්තටම නැවත ඉගෙන ගත යුතු කොටස.
3. ඔබේ සතිපතා වැඩසටහනට මෙය එක් කරගන්න. එක දවසකට එක පාඩම බැගින් රූප සටහන් හරහා මතක් කරන්න.

කෙටියෙන්

• පෙළපොත්වල රූප සටහන් තිබෙන්නේ වැදගත්ම කරුණු පෙන්වීමටයි. ඒවා පාඩමක ඇටසැකිල්ල බඳුය.
• ක්‍රමය: රූප සටහන් පමණක් බලන්න · විස්තර වසා ගන්න · තත්පර 30-60ක් මතකයෙන් කියන්න · පරීක්ෂා කරන්න · අමතක වූ ඒවා ලකුණු කරගන්න.
• වගු යනු "සංසන්දනය කරන්න" වැනි ප්‍රශ්නයක් වන අතර, ප්‍රස්ථාර යනු "ඇඳ පෙන්වන්න" වැනි ප්‍රශ්න වේ.
• පංතියට කලින්, බස් එකේ යන විට හෝ සති අන්තයේදී කිරීමට ඉතා සුදුසුයි.
• මතක තබා ගන්න: මෙය අලුතින් ඉගෙන ගැනීමට සුදුසු නැත, එමෙන්ම රූපයේ ලේබල් නොවසා බැලීමෙන් කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නැත.

ඉඩසර ඇකඩමිය සමඟ තවත් පියවරක්

රූප සටහන් පරීක්ෂාවෙන් පසු ඔබ සිටින මට්ටම තවත් තහවුරු කරගැනීමට ඉඩසර ඇකඩමියේ ඇති 'Micro-quiz' (කුඩා ප්‍රශ්නාවලි) වලට නොමිලේ සහභාගී වන්න. ඔබේ පෙළපොතේ රූප සටහන් අඩු නම්, ඉඩසර කෙටි සටහන් (short notes) වල ඇති විෂය නිර්දේශයට අදාළ රූප සටහන් භාවිතා කළ හැකියි. එහිදී ඔබ වරද්දන සෑම ප්‍රශ්නයක්ම Mistake Bank එකට එකතු වන නිසා, ඔබට අමතක වූ කොටස් පසුව නැවත සකසා ගැනීම පහසු වේ.

නොමිලේ ආරම්භ කරන්න — ගිණුමක් සාදන්න →

නිතර අසන ප්‍රශ්න

ඉතිහාසය, සාහිත්‍යය වැනි විෂයයන්වල රූප සටහන් අඩුයි. ඒවාට මේ ක්‍රමය ගැලපෙන්නේ කොහොමද? තිබෙන රූප සටහන් (සිතියම්, කාල රේඛා) පාවිච්චි කරන්න. රූප සටහන් නැතිනම්, ඔබ විසින්ම පාඩමකට එක ගැලීම් සටහනක් (flowchart) හෝ කාල රේඛාවක් ඇඳගන්න. ඔබ විසින් අඳින රූප සටහන් පොතේ ඇති ඒවාටත් වඩා හොඳින් මතකයේ රැඳේ.

පාඩමේ අග ඇති සාරාංශය (summary) කියවනවාට වඩා මෙහි ඇති වෙනස කුමක්ද? සාරාංශයක් කියවන විට ඔබ කරන්නේ තොරතුරු ලබා ගැනීමයි (input). එහිදී අපට සියල්ල මතක යැයි බොරු හැඟීමක් ඇති විය හැක. නමුත් රූප සටහන් වසාගෙන මතක් කරන විට ඔබ කරන්නේ තොරතුරු පිටතට ගැනීමයි (output/retrieval). ඉගෙනීමේදී වැඩිපුරම මතක හිටින්නේ තොරතුරු පිටතට ගන්නා විටයි.

ෆෝන් එකෙන් හෝ PDF එකකින් මෙය කළ හැකිද? පුළුවනි, ඇඟිල්ලෙන් විස්තරය වසාගෙන මෙය කළ හැකියි. නමුත් මුද්‍රිත පොතක පැන්සලෙන් ලකුණු කරමින් කිරීම වඩාත් සාර්ථකයි. බස් එකේ යන විට ෆෝන් එකෙන් වුවත් මෙය කිරීම කිසිවක් නොකර සිටිනවාට වඩා සිය දහස් වාරයක් වටී.

මතක් කිරීමට (revision) මේ ක්‍රමය පමණක් සෑහේද? නැත. මෙය දැනුම "නැවුම්ව" තබා ගැනීමට කරන පරීක්ෂාවක් පමණි. සම්පූර්ණ ඉගෙනුම් ක්‍රියාවලිය (කියවීම, මතකයෙන් ලිවීම, ගණන් හැදීම, වැරදි නිවැරදි කරගැනීම) වෙනම කළ යුතුය. මෙය හරියට ලෙඩකට ප්‍රතිකාර කරනවාට වඩා, ලෙඩක් තිබේදැයි පරීක්ෂා කර බලන "Check-up" එකක් වැනිය.

තවදුරටත් කියවීමට

මෙම ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වන්නේ මතකය පිළිබඳ ප්‍රධාන මූලධර්ම තුනක් මතයි: Retrieval Practice, Spaced Practice සහ Dual Coding. ඒ ගැන වැඩි විස්තර මෙතැනින් කියවන්න: 1 වන කොටස — ඉගෙනීමේ පදනම සහ සක්‍රීය මතකය.

මූලාශ්‍ර

• The Learning Scientists: Dual Coding · Retrieval Practice · Spaced Practice
• Wammes, J. et al. (2016). The drawing effect — ScienceDaily summary (ඇයි පින්තූර මතකයට වඩාත් තදින් බලපාන්නේ?)
• ඉඩසර ක්‍රමය (The Idasara Method): Part 1 — The Human Foundation & Active Recall