AI යුගයේ කියවීම සහ ලිවීම: ඔබේ දරුවා සමඟ සදාකාලිකව පවතින පැරණි කුසලතා

ඉතා චතුර ලෙස නිබන්ධන (essays) ලියන යන්ත්‍ර දකින දෙමාපියන් තුළ අද කුඩා සැකයක් මතු වී තිබේ. එනම්, පාසැලේදී මහන්සි වී ඉගෙන ගන්නා ගැඹුරින් කියවීම සහ පැහැදිලිව ලිවීම වැනි කුසලතා දැන් යල් පැන ගිය දේවල් බවට පත්වී ඇත්ද යන්නයි. "ඉගෙන ගන්න හැටි ඉගෙන ගන්න" පොතේ මෙම අවසාන පරිච්ඡේදය එම ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු සපයන්නේ මුළු පොත පුරාම අප ගොඩනැගූ තර්කය තහවුරු කරමිනි: එනම්, AI (කෘතිම බුද්ධිය) මගින් සාක්ෂරතාවය ප්‍රතිස්ථාපනය නොකරන බවත්, ඇත්ත වශයෙන්ම AI යුගයේ ජීවිතය පවතින්නේ එම සාක්ෂරතාවය මත බවත්ය. එය ආරක්ෂා කරන නිවසක් සිදු කරන්නේ මේ සියවසේ කළ හැකි හොඳම ආයෝජනයයි.

කෙටි පිළිතුර: වෙන කවරදාටත් වඩා අද කියවීම සහ ලිවීම වැදගත් වේ. AI මගින් ලේඛන සැකසීම ඉතා ලාභදායී සහ පහසු දෙයක් බවට පත් කළේය. ඒ නිසාම මිනිස් සාක්ෂරතාවයට අදාළ කරුණු තුනක වටිනාකම බෙහෙවින් ඉහළ ගියේය: යන්ත්‍රයක ප්‍රතිදානය (output) නිවැරදිදැයි විනිශ්චය කිරීමට තරම් විචාරාත්මකව කියවීම, යන්ත්‍රය මෙහෙයවීමට තරම් නිවැරදිව ලිවීම, සහ එහි ප්‍රතිඵලය තමන්ගේම වචනයෙන් වගකීමක් සහිතව පැහැදිලි කිරීම. ඔබ නිවසේදී ආරක්ෂා කරන සම්පූර්ණ පොත් කියවීමේ සහ අතින් ලිවීමේ පුරුද්ද, ඔබේ දරුවාට මෙම ඉහළ වටිනාකමක් ඇති අවස්ථාවන් ලබා ගැනීමට කරන පුහුණුවයි.

දෙමාපියෙකු තම දරුවාගේ ගෙදර වැඩ තිරය මත දිස්වන ආකාරය බලා සිටියි. තත්පර හතරක් ඇතුළත යන්ත්‍රය විසින් ලියන ලද ඉතා චතුර ඡේද තුනකි. එවිට ඔවුන් තුළ මේ දශකයේ වැදගත්ම ප්‍රශ්නය මතු වෙයි:

"යන්ත්‍ර මගින් කියවීම සහ ලිවීම යන දෙකම කරන ලෝකයක, මම ඇයි මගේ දරුවාට සම්පූර්ණ පෙළපොත් කියවන්න සහ අතින් නිබන්ධන ලියන්න කියලා බල කරන්නේ?"

මෙය ඉතා සාධාරණ ප්‍රශ්නයකි. ඊට අවංක පිළිතුරක් අවශ්‍ය වේ. මන්ද මෙහිදී අප ගන්නා වැරදි තීරණයක් මුළු පරම්පරාවකම නිහඬ විනාශයකට මග පාදනු ඇත. මෙම පොතේ පරිච්ඡේදයෙන් පරිච්ඡේදයට අප ගොඩනැගූ තර්කයේ අවසානය මෙසේය.

AI මගින් සැබවින්ම වටිනාකම නැති කළේ මොනවාටද? සහ නැති නොකළේ මොනවාද?

යන්ත්‍ර විසින් වෙනස් කරන ලද දේ පිළිබඳව අප ඉතා නිවැරදි විය යුතුය. AI මගින් චතුර ලෙස ගලා යන ලියවිලි (fluent text) ලාභදායී කළේය. ව්‍යාකරණානුකූල වාක්‍ය, සාරාංශ, සම්මත ලේඛන සැකසීම වැනි දේවල මිල සහ වටිනාකම දැන් බෙහෙවින් අඩු වී ඇත. එය එසේ නොවන බව පැවසීමෙන් පලක් නැත.

නමුත් මෙවැනි ලාභ ලියවිලි බහුල වන සෑම තැනකම — කාර්යාලයේ, රෝහලේ, උසාවියේ හෝ පුවත්පත් ආයතනයේ — සිදු වන දේ හොඳින් නිරීක්ෂණය කරන්න. මිනිස් සාක්ෂරතාවයට අදාළ ක්‍රියාවන් තුනක වටිනාකම ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත:

1. කෙනෙකු විනිසුරුවරයෙකු මෙන් කියවිය යුතුය (Read like a judge): යන්ත්‍රය ලබා දෙන පිළිතුර නිවැරදි වුවත් වැරදි වුවත් එය ඉදිරිපත් කරන්නේ ඉතා විශ්වාසවන්ත අයුරිනි. AI මගින් දෙන දේ සඳහා කිසිදු වගකීමක් (warranty) නැත. එබැවින්, AI භාවිත කරන සෑම වැදගත් අවස්ථාවකදීම, එය විචාරාත්මකව කියවිය හැකි පුද්ගලයෙකු සිටිය යුතුය. සියුම් වැරැද්දක් හඳුනා ගැනීමට, මග හැරුණු කරුණක් දැකීමට සහ මූලාශ්‍රයට පටහැනි පිළිතුරක් දැනීමට නම් "ගැඹුරු කියවීම" (deep reading) අවශ්‍ය වේ. මෙය අප පෙළපොත් සහ ලකුණු දීමේ පටිපාටි හරහා පුහුණු කළ, හෙමින් සහ ප්‍රශ්න කරමින් කියවන ක්‍රමයයි. කියවීම පිළිබඳ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මේ සඳහා කෙටි මං නොමැති බවයි. අවබෝධය ගොඩනැගෙන්නේ වේගවත් උපක්‍රමවලින් නොව අභ්‍යාසයෙනි. අනාගතයේදී වටිනාකමක් ලැබෙන්නේ මෙලෙස පුහුණු වූ පාඨකයන්ටය.

2. කෙනෙකු උපදෙස් දෙන්නෙකු මෙන් ලිවිය යුතුය (Write like an instructor): යන්ත්‍රවලින් ලැබෙන ප්‍රතිඵලයේ ගුණාත්මකභාවය රඳා පවතින්නේ අප අසන ප්‍රශ්නය මතයි. අපැහැදිලි ඉල්ලීමක් කළහොත් ලැබෙන්නේ වටිනාකමක් නැති දෙයකි. යන්ත්‍රය නිවැරදිව මෙහෙයවීමට නම් "නිවැරදි ලිවීම" (precise writing) අවශ්‍ය වේ. තමන්ට අවශ්‍ය කුමක්දැයි හරියටම දැන ගැනීම, එය සීමා කිරීම සහ අනුපිළිවෙලකට සැකසීම මෙහිදී වැදගත් වේ. මෙය දරුවා මතකයෙන් ලියන සෑම කෙටි සටහනකම සහ ව්‍යුහගත පිළිතුරකම පුහුණු වන කුසලතාවයයි. AI වෙත ලබා දෙන උපදෙස (prompt) යනු ප්‍රතිඵල සහිත නිබන්ධනයකි.

3. ප්‍රතිඵලයේ වගකීම තමන්ගේම වචනයෙන් දැරිය යුතුය: කිසිදු සේවාදායකයෙක්, උසාවියක් හෝ රෝගියෙක් "AI එක කිව්වා" යන පිළිතුර පිළිගන්නේ නැත. සෑම ස්වයංක්‍රීය ක්‍රියාවලියකම අවසානයේ, කරුණු අවබෝධ කරගෙන, තීරණයක් ගෙන, එය අනෙක් මිනිසුන්ට පැහැදිලිව සහ වගකීමෙන් යුතුව ප්‍රකාශ කළ හැකි පුද්ගලයෙකු සිටිය යුතුය. මෙය නිර්මාණාත්මක ලිවීම (composition) වන අතර, එය කිසිදා ස්වයංක්‍රීය කළ නොහැක්කකි. මන්ද වගකීම යන්ත්‍රයකට පැවරිය නොහැකි බැවිනි.

විනිසුරුවරයෙකු මෙන් කියවීම, උපදෙස් දෙන්නෙකු මෙන් ලිවීම සහ අයිතිකරුවෙකු මෙන් පැහැදිලි කිරීම. AI යුගය විසින් සාක්ෂරතාවය විශ්‍රාම ගැන්වූයේ නැත. ඒ වෙනුවට එහි අවශ්‍ය මට්ටම ඉහළ නැංවීය. මෙම පොතේ විභාග සම්බන්ධ පරිච්ඡේදවල අප දුටු දේ මෙහිදී තහවුරු වෙයි: තනිවම සංකීර්ණ ප්‍රශ්න කියවීම, ව්‍යුහගත පිළිතුරු අතින් ලිවීම සහ සීමිත කාලයක් තුළ වැඩ කිරීම වැනි ජාතික මට්ටමේ විභාග, අනාගතයට අවශ්‍ය මෙම සාක්ෂරතාවය ක්‍රමානුකූලව පුහුණු කරන ලෝකයේ ඉතිරිව ඇති අවසාන ස්ථාන කිහිපයෙන් එකකි.

සෑම නිවසක්ම මුහුණ දෙන තීරණාත්මක මංසන්ධිය

දැන් අප මුලින් ඇසූ ප්‍රශ්නයට තවත් පැහැදිලි පිළිතුරක් ඇත: වැඩිහිටියෙකු වූ පසු ඔබේ දරුවා පත්වන්නේ කුමන තත්ත්වයටද?

එක් දරුවෙක් තම පාසල් කාලය පුරාම තමන් වෙනුවෙන් කියවීමට සහ ලිවීමට යන්ත්‍රවලට ඉඩ දුන්නේය. ඔවුන්ට දහස් ගණනක් පිළිතුරු ලැබුණද, තමන් තුළින් කිසිවක් නිර්මාණය කළේ නැත. ඔවුන්ගේ සාක්ෂරතාවය කිසිදා පුහුණු නොවූ නිසා එය ඉතා පහළ මට්ටමක පවතී. වැඩිහිටියන් ලෙස ඔවුන්ට ඕනෑම ලියවිල්ලක් කියවිය හැකි වුවත්, එය විනිශ්චය කිරීමට, මෙහෙයවීමට හෝ එහි වගකීම ගැනීමට ඔවුන්ට නොහැකිය. වෘත්තීයමය වශයෙන් ඔවුන්ව ඉතා පහසුවෙන් වෙනත් කෙනෙකුගෙන් හෝ නොමිලේ ලැබෙන යන්ත්‍රයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය කළ හැකිය.

අනෙක් දරුවා මෙම පොතේ උගන්වන ආකාරයට කටයුතු කළේය: සම්පූර්ණ පෙළපොත කියවා ප්‍රශ්න කළේය, මතකයෙන් ලියා රතු පෑනෙන් තමන්ම පරීක්ෂා කළේය, AI භාවිතා කළේ උපකාරක ගුරුවරයෙකු (tutor) ලෙස පමණි. ඔවුන් මුලින් තනිවම උත්සාහ කළ අතර, පසුව AI හරහා කරුණු තහවුරු කරගෙන, අවසාන නිගමනය තමන්ගේම අතින් ලියා තැබීය. පුහුණු උපකරණ සමඟ මාංශ පේශි වර්ධනය වන්නාක් මෙන්, යන්ත්‍රය සමඟ ඔවුන්ගේ සාක්ෂරතාවයද වර්ධනය විය. වැඩිහිටියන් ලෙස ඔවුන් AI යුගයේ ඉහළම වටිනාකමක් ඇති ස්ථාන දරනු ඇත: එනම් නිමැවුම්වල විනිසුරුවරයා, පද්ධතිවල උපදෙස් දෙන්නා සහ ප්‍රතිඵලවල අයිතිකරුවා ලෙසයි.

මේ දරුවන් දෙදෙනාටම තිබෙන්නේ එකම මෙවලම්ය. වෙනස තිබෙන්නේ AI වෙත ඇති ප්‍රවේශය මත නොව, නිවස සහ පාසල සාක්ෂරතාවය සලකන ආකාරය මතය. සාක්ෂරතාවය යනු යන්ත්‍රයකට පැටවිය හැකි බරක් ලෙස සලකනවාද, නැතිනම් යන්ත්‍රය බර පටවන අතරතුර දරුවා ගොඩනගා ගත යුතු මාංශ පේශියක් ලෙස සලකනවාද යන්න මත සියල්ල තීරණය වේ. එම තීරණය ගනු ලබන්නේ සාමාන්‍ය දිනවල ඔබ ගෙදර වැඩ කරන සුළු මොහොතවල් වලදීය.

අප ආරක්ෂා කළ යුතු දේ

"ප්‍රායෝගිකව අප ආරක්ෂා කළ යුත්තේ මොනවාද?" කියා අසන දෙමාපියන් සහ ගුරුවරුන් වෙනුවෙන් මෙම පොතේ පිළිතුර කරුණු 5කට ගොනු කළ හැකිය:

1. සෑම දිනකම සම්පූර්ණ පෙළ කියවීම: මුලින්ම පෙළපොත් (විභාගය ගොඩනැගෙන්නේ ඒවායින් නිසා), ඉන්පසු වෙනත් පොත් කියවන්න. සාරාංශ (summaries) භාවිතා කළ යුත්තේ කියවීමෙන් පසුව මිස, කියවීමට පෙර නොවේ.
2. තමන් තුළින් නිර්මාණය කර කඩදාසියක ලිවීම: මතකයෙන් සටහන් ලිවීම, අතින් නිබන්ධන කෙටුම්පත් කිරීම සහ ගණන් සෑදීමේ පියවර පෙන්වීම. හිස් කඩදාසියක් යනු සාක්ෂරතාවය නිපදවන ස්ථානයයි; එය නිවසේ පවත්වා ගන්න.
3. AI භාවිතා කළ යුත්තේ උපකාරක ගුරුවරයෙකු ලෙස පමණි (Tutor mode): මුලින් තනිවම උත්සාහ කරන්න, නිවැරදිව ප්‍රශ්න අසන්න, පොත සමඟ කරුණු සසඳා බලන්න, අවබෝධ කරගත් දේ නැවත අතින් ලියන්න. යන්ත්‍රය ව්‍යායාම් ශාලාවක උපකරණයක් ලෙස මිස කුලී රථයක් ලෙස භාවිතා නොකරන්න.
4. මව්භාෂාව සහ දෙවන භාෂාව යන දෙකම: විනිශ්චය කිරීමේ සහ වගකීම දැරීමේ අවස්ථාව හිමිවන්නේ සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්‍රීසි අතර අර්ථය නිවැරදිව ගෙන යා හැකි අයටයි. ඔබ ප්‍රගුණ කරන සෑම භාෂාවක්ම ඔබේ අවස්ථාවන් දෙගුණ කරයි.
5. අවංකභාවය පිළිබඳ පරීක්ෂණය: "තිරය දෙස නොබලා, මෙය ඔබේම වචනයෙන් පැහැදිලි කළ හැකිද?" මෙම පොත ආරම්භ කළ ප්‍රශ්නයම අවසානයටත් යොදා ගන්නේ, එය සාක්ෂරතාවයේ සහ ඉගෙනීමේ පදනම වන බැවිනි.

අද රාත්‍රියේම කළ හැකි දේ (හෝ අද රෑම කරන්න)

ඔබ ශිෂ්‍යයෙක්, දෙමාපියෙක් හෝ ගුරුවරයෙක් වේවා, ඔබට ඇති පැවරුම මෙයයි:

ඔබට වැදගත් වන එක් කරුණක් තෝරාගන්න (අද ඉගෙන ගත් පාඩමක් හෝ වැදගත් තීරණයක්). එහි මූලාශ්‍රය සම්පූර්ණයෙන් කියවන්න. සියලුම උපකරණ වසා දමන්න. ඔබ අවබෝධ කරගත් දේ ඔබේම වචනයෙන් අතින් ලියන්න. ඉන්පසු ඔබ කැමති ඕනෑම AI මෙවලමක් භාවිතා කර එය විවේචනය කිරීමට හෝ වැඩිදියුණු කිරීමට ඉඩ දෙන්න. ඉන්පසු ලැබෙන ප්‍රතිඵලය ඔබ කියවූ කරුණු සමඟ සසඳා විනිශ්චය කරන්න.

ගැඹුරින් කියවන්න. තමන් තුළින් නිර්මාණය කරන්න. යන්ත්‍රය මෙහෙයවන්න. ප්‍රතිඵලයේ අයිතිය ගන්න. විභාගයට සූදානම් වීම යනු මෙයයි, 2040 වසරේ සාර්ථක රැකියාවක නිරත වීම යනුද මෙයයි. මේ දෙකම එකම කුසලතාවයකි.

ඉගෙන ගන්න හැටි ඉගෙන ගන්න. එවිට ඔබේ ජීවිත කාලය තුළ පැමිණෙන කිසිදු අභියෝගයක් හමුවේ ඔබ අසරණ නොවනු ඇත.

ඉඩසර ඇකඩමිය සමඟ තවත් පියවරක්

AI යුගයේ දරුවෙකුගේ සාක්ෂරතාවය වර්ධනය කිරීම සඳහා නිවැරදි මග පෙන්වීම ඉතා වැදගත් වේ. ඉඩසර ඇකඩමිය (Idasara Academy) හරහා අප උත්සාහ කරන්නේ තාක්ෂණය හුදු පහසුවක් ලෙස නොව, දරුවාගේ චින්තන ශක්තිය වර්ධනය කරන මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කිරීමට ඔවුන්ව හුරු කිරීමයි. අපගේ පාඨමාලා සහ ක්‍රමවේදයන් සැකසී ඇත්තේ දරුවාට ස්වාධීනව සිතීමට සහ නිර්මාණය කිරීමට අවශ්‍ය ශක්තිය ලබා දීමටයි.

කෙටියෙන්

• AI මගින් ප්‍රවාහයක් ලෙස ගලා යන ලියවිලි ලාභදායී කළේය — ඒ නිසා මිනිස් කුසලතා තුනක වටිනාකම ඉහළ ගියේය: විනිසුරුවරයෙකු මෙන් කියවීම, උපදෙස් දෙන්නෙකු මෙන් ලිවීම සහ අයිතිකරුවෙකු මෙන් පැහැදිලි කිරීම.
• කඩදාසි මත පදනම් වූ විභාග යනු මෙම කුසලතා පුහුණු කරන ව්‍යායාම් ශාලාවකි. ගැඹුරින් කියවීම, උපකාරයකින් තොරව ලිවීම සහ කාලයට වැඩ කිරීම එහිදී පුහුණු වේ.
• අනාගතයේ වෙනස ඇති වන්නේ AI වෙත ඇති ප්‍රවේශය මත නොව, සාක්ෂරතාවය යන්ත්‍රය සමඟ වර්ධනය කරගන්නවාද නැතිනම් එය යන්ත්‍රයට පවරා අඩපණ කරගන්නවාද යන්න මතය.
• කරුණු පහක් ආරක්ෂා කරන්න: සම්පූර්ණ පෙළ කියවීම, අතින් ලිවීම, AI උපකාරක ගුරුවරයෙකු ලෙස පමණක් භාවිතා කිරීම, භාෂා ද්විත්වයම ප්‍රගුණ කිරීම සහ තිරය නොබලා පැහැදිලි කිරීම.

නිතර අසන ප්‍රශ්න

AI විසින්ම එහි ප්‍රතිඵල විනිශ්චය කරන කාලයක් පැමිණියහොත් මිනිස් වටිනාකම නැති වේද? යන්ත්‍ර මගින් කරුණු පරීක්ෂා කිරීම (cross-checking) දියුණු වනු ඇත. නමුත් වගකීම දැරීම (accountability) යනු නෛතික සහ මානුෂීය කරුණකි. අවසානයේ යම් ලියවිල්ලකට අත්සන් කරන්නේ මනුෂ්‍යයෙකි. එම පුද්ගලයා තමන් අත්සන් කරන දේ කියවා තේරුම් ගත හැකි අයෙකු විය යුතුය. තාක්ෂණය දියුණු වන සෑම විටම, ඊට ඉහළින් සිටින මිනිසාගේ සාක්ෂරතාවයේ මට්ටමද ඉහළ යා යුතුය.

මගේ දරුවාගේ පාසැලේ AI ගැන කිසිවක් උගන්වන්නේ නැහැ. ඔවුන් අනාගතයේදී පසුබෑමකට ලක් වෙයිද? මෙවලම් පුහුණුවට වඩා පදනම (foundation) වැදගත් වේ. ශක්තිමත්, කඩදාසි මත පදනම් වූ අධ්‍යාපනයක් මගින් එම පදනම ගොඩනැගෙයි. මෙම පොතේ ඇති "Tutor mode" පුරුදු නිවසේදී එකතු කරගන්න. එවිට ඔබේ දරුවා ලෝකයේ ඕනෑම දියුණු අධ්‍යාපන පද්ධතියකට වඩා ඉදිරියෙන් සිටිනු ඇත.

අතින් ලිවීමම (handwriting) ආරක්ෂා කළ යුතුද? නැතිනම් සාමාන්‍යයෙන් ලිවීම ප්‍රමාණවත්ද? විභාග සඳහා අතින් ලිවීම අත්‍යවශ්‍ය වේ (මන්ද විභාග පවත්වන්නේ අතින් ලිවීමෙන් බැවිනි). එමෙන්ම අතින් ලිවීමේදී මොළයේ මතක ශක්තිය වැඩිකරන බව විද්‍යාත්මකව ඔප්පු වී ඇත. පාසල් අවධියෙන් පසු යතුරුපුවරුව භාවිතා කළත්, වැදගත් වන්නේ "තමන් තුළින් නිර්මාණය කිරීමේ" (production from within) පුරුද්දයි.

තවදුරටත් කියවීමට

විභාග සාක්ෂරතාවය සහ AI යුගයේ කුසලතා එකිනෙකට සම්බන්ධ වන ආකාරය (dual-benefit architecture) පිළිබඳ වැඩිදුර කරුණු ඉඩසර ක්‍රමවේදයෙන් (Idasara Method) කියවිය හැකිය: Part 3 — The Grade Progression Ladder & Paper Marking.

මූලාශ්‍ර

• UNESCO — Artificial intelligence in education: a human-centred approach (නිර්මාණශීලිත්වය සහ විචාරාත්මක චින්තනය අත්‍යවශ්‍ය කුසලතා ලෙස)
• Rayner, K. et al. (2016). So Much to Read, So Little Time — at the Association for Psychological Science (ගැඹුරු අවබෝධය සඳහා කෙටි මං නොමැති බව)
• Mueller, P. & Oppenheimer, D. (2014) — Take Notes by Hand for Better Long-Term Comprehension, Association for Psychological Science (අතින් සටහන් ලිවීමේ වාසි)
• ඉඩසර ක්‍රමවේදය (The Idasara Method): Part 3 — The Grade Progression Ladder & Paper Marking