තවත් භාෂාවලින්: English · தமிழ்
06. උසස් ප්‍රොම්ප්ට් ක්‍රමවේද සහ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල "Promptathon" ආකෘතිය
ප්‍රකාශිත 2026-09-14
ප්‍රධාන තේමාව: ප්‍රොම්ප්ට් එකක් යනු පරිගණකයෙන් යමක් අයැද සිටින සරල ප්‍රශ්නයක් නොවේ. එය පියවරෙන් පියවර තර්කනය ගොඩනගන, විවිධ පරිපාලන භූමිකාවන් ආරෝපණය කරන, සහ ආයතනික ක්‍රියාවලි ප්‍රති-ඉංජිනේරුකරණය (BPR) කරන බලගතු පද්ධති නිර්මාණ සැලසුමකි.
ප්‍රොම්ප්ට් ක්‍රමවේදවල මූලික වර්ගීකරණයන් මොනවාද?
බොහෝ දෙනෙකු AI භාවිත කිරීමට පටන් ගත් විට කරන්නේ යම් සරල ප්‍රශ්නයක් අසා, ලැබෙන පළමු පිළිතුර දෙස බලා "මේක හොඳයි" කියා එතැනින් නතර වීමයි. එහෙත් රාජ්‍ය සේවයේ සංකීර්ණ ලිපිගොනු, ගැසට් පත්‍ර සහ ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂණය සඳහා අපට විධිමත් ප්‍රොම්ප්ට් ඉංජිනේරු ක්‍රමවේද 9ක් අවශ්‍ය වේ (රූපය 6.1):
රූපය 6.1: ප්‍රොම්ප්ට් වර්ගීකරණ මාර්ගෝපදේශය (A Guide to Types of Prompting) — ශූන්‍ය-ආදර්ශ, ආදර්ශ සහිත, තර්කන දාම, සෘණාත්මක, භූමිකා පාදක, ඝනත්ව දාම, තර්කන ගස, සහ තොරතුරු ප්‍රතිසාධන (RAG) ප්‍රභේද.
ශූන්‍ය-ආදර්ශ ප්‍රොම්ප්ටිං: සෘජුවම විමසීම (Zero-shot prompting: asking straight out)
ශූන්‍ය-ආදර්ශ (Zero-shot) යනු සරලතම උපදෙසයි. ඔබ කාර්යය විස්තර කරයි, කිසිදු උදාහරණයක් ලබා නොදෙයි, සහ ආකෘතිය දැනටමත් දන්නා දේ මත පදනම්ව පිළිතුරු සැපයීමට ඉඩ හරියි. "හෙට දින පැවැත්වෙන දිස්ත්‍රික් කෘෂිකර්ම කමිටු රැස්වීම පිළිබඳව සාමාජික නිලධාරීන් දැනුවත් කරන කෙටි නිල ඊමේල් පණිවිඩයක් ලියන්න" යනු ශූන්‍ය-ආදර්ශ ප්‍රොම්ප්ට් එකක් වන අතර, එවැනි කාර්යයකට එය ඉතා යෝග්‍ය වේ.
මෙය සාර්ථක වීමට හේතුව වන්නේ මහා පරිමාණ භාෂා ආකෘතියක් දැනටමත් එවැනි ලේඛන මිලියන ගණනක් කියවා හුරුපුරුදුව සිටීමයි. රැස්වීම් නිවේදනයක් යනු කුමක්දැයි ඔබ එයට අලුතින් උගන්වන්නේ නැත; ඔබ පවසන්නේ අද දිනයේ ඔබට අවශ්‍ය වන්නේ කුමන එකද යන්න පමණි. එහෙත් මෙහි සීමාවද එයමය: ආකෘතිය විසින් මෙතෙක් දැක ඇති සියලු දේවල සාමාන්‍යය (average) ඉදිරිපත් කරයි. ඔබේ ආයතනයට ආවේණික ලිඛිත සම්ප්‍රදායක්, නීතිමය ආකෘතියක් හෝ වෙනස් නොවිය යුතු ස්වරයක් ඇති තැනක මෙම සාමාන්‍ය අගය ප්‍රමාණවත් නොවේ.
අඩු අවදානමක් සහිත සාමාන්‍ය කාර්යයන් සඳහා ශූන්‍ය-ආදර්ශ ක්‍රමය යොදාගන්න: පළමු කෙටුම්පතක් සකස් කිරීම, ඔබ විසින්ම කියවන සාරාංශයක්, කෙටි පැහැදිලි කිරීමක්, හෝ පැහැදිලි බව සඳහා නැවත ලිවීමක්. එය ඔබගේ ආරම්භක ලක්ෂ්‍යය ලෙස සලකන්න, නමුත් ප්‍රතිදානය ඔබ හැර වෙනත් පාර්ශවයකට ඉදිරිපත් කළ යුතු වන මොහොතේදීම අනෙක් ක්‍රමවේද අටෙන් එකකට මාරු වන්න.
ආදර්ශ සහිත ප්‍රොම්ප්ටිං: පෙන්වා දීමෙන් ඉගැන්වීම (Few-shot prompting: teaching by showing)
ආදර්ශ සහිත (Few-shot) ප්‍රොම්ප්ටිං මගින් හුදු විස්තර කිරීම වෙනුවට ප්‍රායෝගික ආදර්ශයක් ඉදිරිපත් කරයි. ඔබේ ආයතනයේ භාෂා ශෛලිය විශේෂණ පදවලින් විස්තර කරනු වෙනුවට — "නිල, එහෙත් කාරුණික සහ සංක්ෂිප්ත" — එම ගුණාංග සහිත සාර්ථක ලිපි සාම්පල දෙකක් හෝ තුනක් ආකෘතියට ලබා දී, එම රටාවටම සිව්වැන්න සකස් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින්න.
මෙය සාර්ථක වන්නේ රටා හඳුනාගැනීම (pattern-matching) මෙම ආකෘති වඩාත්ම දක්ෂ කාර්යය වන බැවිනි. විශේෂණ පද නොපැහැදිලි විය හැකි වුවද, පූර්ණ උදාහරණයක් එසේ නොවේ. සාර්ථකව විසඳූ විශ්‍රාම වැටුප් අභියාචනා ලිපි දෙකක් තුළ ඔබේ ආයතනයේ වාක්‍ය රිද්මය, ගෞරවාන්විත ආමන්ත්‍රණය සහ නීතිමය ප්‍රවේශය අඩංගු වේ. එවිට උපදෙස සරල වේ: "ඉහත සැකිලිවල භාෂා රටාව එලෙසම අනුගමනය කරමින් තුන්වන අභියාචනය සඳහා පිළිතුර කෙටුම්පත් කරන්න."
ලේඛනයේ අන්තර්ගතය සේම එහි ආකෘතියද (format) වැදගත් වන සෑම අවස්ථාවකදීම Few-shot ක්‍රමය යොදාගන්න: ආයතන සංග්‍රහයට ගැළපෙන නිල ලිපි, සම්මත නීතිමය වගන්ති, හෝ වෙනත් පරිගණක පද්ධතියකට යොමු කෙරෙන සංවිහිත JSON වාර්තා. පිටු ගණනාවක විස්තරාත්මක උපදෙස්වලට වඩා හොඳ උදාහරණ දෙකක් විශිෂ්ට ප්‍රතිඵල ලබා දෙයි. එහෙත් ඔබ තෝරා ගන්නා උදාහරණ පිළිබඳව සැලකිලිමත් වන්න: ආකෘතිය ඒවායේ ඇති ගුණාංග මෙන්ම අඩුපාඩුද හාත්පසින් පිටපත් කරනු ඇත.
තර්කන දාම ප්‍රොම්ප්ටිං: ක්‍රියාත්මක වන පියවර පෙන්වීම (Chain-of-thought prompting: making the model show its working)
පිළිතුරක් ඉල්ලූ විට ආකෘතිය පිළිතුරක් සපයයි. එහෙත් තර්කනයක් ඉල්ලූ විට එය තර්කනය ඉදිරිපත් කර පිළිතුර ගොඩනගයි — එම දෙවන පිළිතුර සෑම විටම පාහේ වඩාත් නිරවුල් වේ. තර්කන දාම (Chain-of-thought - CoT) ප්‍රොම්ප්ටිංහි හරය එයයි: "පියවරෙන් පියවර සිතන්න" (think step by step) යන උපදෙස එක් කිරීම, නැතහොත් එය අනුගමනය කළ යුතු තර්කන පියවර නම් කිරීම මෙහිදී සිදුකෙරේ.
මෙය ප්‍රතිදානය වෙනස් කිරීමට හේතුව යාන්ත්‍රික එකකි. මෙම පද්ධති පාඨ ජනනය කරන්නේ එක් වරකට එක් කැබැල්ලක් බැගින් වන අතර, සෑම කොටසක්ම ඊට පෙර ලියැවුණු දේ මත රඳා පවතී. අතරමැදි පියවර පිටුව මත ලියැවෙන විට, පසු පියවරවලට ගොඩනැගීමට නිවැරදි පදනමක් ලැබේ. එසේ නොමැති විට ආකෘතියට සිදුවන්නේ එකවර නිගමනයකට පැනීමටයි. පෙනෙන තර්කන හෝඩුවාව තවත් වටිනා දෙයක් ලබා දෙයි: ඔබට විගණනය කළ හැකි මාවතක්. නිගමනය වැරදි නම්, මුළු ලේඛනයම ප්‍රතික්ෂේප කරනු වෙනුවට එය වැරදුණේ කොතැනදැයි ඔබට දැකගත හැක.
කාර්යය එකිනෙක මත යැපෙන අදියර කිහිපයකින් සමන්විත වන සෑම විටකම CoT යොදාගන්න — විශ්‍රාම වැටුප් හිඟ මුදල් ගණනය කිරීම්, එකිනෙක සංශෝධනය වන චක්‍රලේඛ තුනක් සැසඳීම, හෝ නිලධාරියෙකු මතකයෙන් පිළිතුරු දෙනවා වෙනුවට කොළයක ලියා ගණනය කළ යුතු ඕනෑම විශ්ලේෂණයක්. මෙයට වැඩි කාලයක් සහ දිගක් වැය වුවද, යමෙකු තම අත්සන තබන රාජ්‍ය ලේඛනයක් වෙනුවෙන් එය සාධාරණ ආයෝජනයකි.
සෘණාත්මක ප්‍රොම්ප්ටිං: නොකළ යුතු දේ නම් කිරීම (Negative prompting: naming what must not happen)
බොහෝ උපදෙස් විස්තර කරන්නේ බලාපොරොත්තු වන ප්‍රතිදානයයි. සෘණාත්මක ප්‍රොම්ප්ටිං (Negative prompting) විස්තර කරන්නේ තහනම් කරන ලද ප්‍රතිදානයයි. වෘත්තිකයන් බොහෝ විට අගය වටහා ගන්නා සහ දිනපතා භාවිත කරන ක්‍රමය මෙයයි.
මෙය වැදගත් වන්නේ ආකෘතියක ඇති භයානකම පුරුද්ද වන්නේ අනවශ්‍ය උපකාරශීලී බවයි. නොදන්නා චක්‍රලේඛ අංකයක් ඇසූ විට, නොදන්නා බව පැවසීමට වඩා ගලායන පිළිතුරක් සැපයීමෙන් වැඩි ලකුණු ලැබෙන බැවින්, එය සත්‍යයක් බඳු පෙනෙන අංකයක් නිර්මාණය කරයි (Hallucination). ඔබ ආකෘතියට ආරක්ෂිත පිටවීමේ මාවතක් ලබා දීමෙන් එම හිඩැස වසා දමයි: "කිසිදු අවස්ථාවක අනුමාන කළ චක්‍රලේඛ අංක නොලියන්න. ඔබට අංකය නිශ්චිත නැත්නම් [චක්‍රලේඛ අංකය ඇතුළත් කරන්න] යනුවෙන් තබන්න. වචන 200 ඉක්මවා නොලියන්න." දැන් ආකෘතියට තමන් නොදන්නා විට කළ යුතු නිවැරදි ක්‍රියාවක් ඇති අතර, හිස් ඉඩ පරීක්ෂා කරන නිලධාරියාට පහසුවෙන් පෙනෙන සංඥාවක් බවට පත්වේ.
එමෙන්ම කර්මකාරක වාක්‍ය, අනවශ්‍ය ආයතනික හිස් වචන සහ නොගැළපෙන දත්ත ඉවත් කිරීමටද මෙම ක්‍රමය උපකාරී වේ. ඔබ ලියන සෑම ප්‍රොම්ප්ට් එකකම ඇතුළත් කරන කෙටි තහනම් ලැයිස්තුවක් මගින් ප්‍රතිදානයේ ගුණාත්මකභාවය ඉහළ නැංවිය හැක.
භූමිකා පාදක ප්‍රොම්ප්ටිං: ආකෘතියට දෘෂ්ටිකෝණයක් ලබා දීම (Role-based prompting: giving the model a standpoint)
"මෙම යෝජනාව හොඳද?" කියා ඇසූ විට ඔබට ලැබෙන්නේ සාමාන්‍ය සමබර පිළිතුරකි. එහෙත් එම යෝජනාවම විගණකාධිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ විගණකවරයෙකු ලෙස විමසා බලන ලෙස ඉල්ලා සිටින්න; එවිට ඔබට ලේඛනගත කිරීම් සහ මුදලට ලැබෙන වටිනාකම පිළිබඳව නිශ්චිත, අසීරු, එහෙත් අතිශය ප්‍රයෝජනවත් ප්‍රශ්න මාලාවක් ලැබේ.
භූමිකාවක් (Role) පැවරීම මගින් ආකෘතියේ අවධානය යොමු වන ක්ෂේත්‍රය පටු කරයි. වෘත්තීය අනන්‍යතාවයක් සමග ඊට අදාළ පාරිභාෂිතය, ප්‍රමුඛතාවන්, සාමාන්‍ය කනස්සල්ලයන් සහ සාක්ෂි ප්‍රමිතීන් එකවරම ප්‍රතිචාරය තුළට ඇතුළත් වේ. මෙයට වැය වන්නේ එක් වාක්‍යයක් පමණක් වුවද ලැබෙන ප්‍රතිදානය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කරයි.
තමන්ගේම අදහස්වල දුර්වලතා වෙනත් අයෙකු දැකීමට පෙර තමන් විසින්ම සොයා ගැනීම සඳහා භූමිකා පාදක ක්‍රමය විශිෂ්ට උපකාරයකි. කෙටුම්පතක් දිස්ත්‍රික් ඉඩම් රෙජිස්ට්‍රාර්වරයෙකු, ප්‍රසම්පාදන විශේෂඥයෙකු හෝ සැක සහිත මූල්‍ය නිලධාරියෙකු ලවා පරීක්ෂා කරවා ගන්න. සෑම වටයකදීම විවිධ ගැටලු හඳුනාගත හැක.
ඝනත්ව දාම ප්‍රොම්ප්ටිං: කරුණු රඳවා ගනිමින් සංක්ෂිප්ත කිරීම (Chain-of-density prompting: compressing without losing the facts)
පිටු සියයක වාර්තාවක් වචන තුන්සියයකින් සාරාංශ කරන ලෙස ආකෘතියෙන් ඉල්ලූ විට, එය බොහෝ විට හිස් සම්බන්ධක වචනවලින් පිරුණු පිළිතුරක් ලබා දෙයි. එය තාක්ෂණිකව සාරාංශයක් වුවද, තොරතුරු අතින් හිස්ය.
ඝනත්ව දාම (Chain-of-Density - CoD) ක්‍රමය ස්ථාවර සීමාවක් යටතේ නැවත නැවත සාරාංශ කිරීම මගින් මෙයට පිළියම් සපයයි. ඔබ සාරාංශය ඉල්ලා සිටින අතර, පසුව එම වචන ගණන තුළම නැවත සාරාංශය ලියන ලෙසත්, පළමු අනුවාදයේ මඟහැරුණු නිශ්චිත සංඛ්‍යාලේඛන, නම් සහ දිනයන් ඊට ඇතුළත් කරන ලෙසත් ඉල්ලා සිටියි. දිග වැඩි කළ නොහැකි බැවින්, සෑම වටයකදීම වැදගත් කරුණු සඳහා ඉඩ ලබා ගැනීමට නොපැහැදිලි වාක්‍ය ඉවත් කිරීමට ආකෘතියට බලකෙරේ. වට තුනකට හෝ හතරකට පසු, තීරණ ගන්නෙකුට සැබවින්ම අවශ්‍ය සංඛ්‍යා ලේඛන සහිත අධි-ඝනත්ව සාරාංශයක් ලැබේ.
කොමිෂන් සභා වාර්තා, අමාත්‍ය මණ්ඩල සංදේශ සහ විගණන සොයාගැනීම්වල විධායක සාරාංශ සැකසීම සඳහා වඩාත්ම සුදුසු ක්‍රමය මෙයයි.
තර්කන ගස: තීරණයකට පෙර විකල්ප මාවත් සැසඳීම (Tree-of-thought prompting: comparing routes before committing)
තර්කන දාමය (CoT) එක් තර්කන මාවතක් අවසානය දක්වා අනුගමනය කරයි. එහෙත් පළමු සාධාරණ මාවත හොඳම විසඳුම නොවන අවස්ථාවලදී එය දුර්වලතාවයක් විය හැක, මන්ද ආකෘතිය එම තනි මාවතට කොටු වී එය සාධාරණීකරණය කිරීමට උත්සාහ කරන බැවිනි.
තර්කන ගස (Tree-of-thought - ToT) පළමුව එකිනෙකට වෙනස් ප්‍රවේශයන් කිහිපයක් ඉල්ලා සිටින අතර, ඒ සෑම එකකම වාසි සහ අවාසි අවංකව ඉදිරිපත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියි; ඉන්පසු පමණක් තෝරාගත් මාවත සහ ඊට හේතු සාධක සහිත නිර්දේශයක් ඉල්ලා සිටියි. මෙහිදී ඔබ විකල්ප ගොඩනැගීම සහ විනිශ්චය කිරීම වෙන් කරයි; හොඳ කමිටුවක් කරන්නේද එයමය.
සැබෑ ගැටලු සහ පරස්පරතා පවතින තීරණ සඳහා මෙය යොදාගන්න: වේගය සහ පිරිවැය එකිනෙකට ගැටෙන ආපදා කළමනාකරණ සැලැස්මක්, ආර්ථික ප්‍රතිලාභ සහ සමාජයීය හානිය තුලනය කරන ප්‍රතිපත්ති තේරීමක්. ඔබ දැනටමත් තීරණයක් ගෙන ඇති විට පවා ඉවතලන මාවත් ප්‍රයෝජනවත් වේ — මන්ද පසුව ඔබට එල්ල වන විරෝධතා මොනවාදැයි කල්තියා දැකගත හැකි වන්නේ ඒවායිනි.
ලේඛන මත පදනම් වූ ප්‍රතිසාධනය: නිල ලේඛනයකට ආකෘතිය බැඳ තැබීම (Retrieval from documents: grounding the model in one authoritative text)
ඉහත ක්‍රම මගින් ආකෘතිය දැනටමත් දන්නා දේ වඩා හොඳින් භාවිත කිරීමට සලස්වයි. අවසාන ක්‍රම දෙක මගින් එයට දැන ගැනීමට අවසර ඇති දේ සීමා කරයි; ආයතනික කාර්යයන් සඳහා මෙය අන් සියල්ලටම වඩා වැදගත් වේ.
අසංවිහිත පෙළ මත පදනම් වූ RAG (Retrieval-Augmented Generation) යනු මූලාශ්‍ර ලේඛනය ඔබ විසින්ම ලබා දීමයි — ගැසට් පත්‍රය, චක්‍රලේඛය, සංශෝධිත ආයතන සංග්‍රහය, හෝ විගණන වාර්තාව — සහ එහි අන්තර්ගතය මත පමණක් පදනම්ව පිළිතුරු සපයන ලෙස ආකෘතියට උපදෙස් දීමයි. පුහුණු කිරීමේදී ආකෘතියට ඇතුළත් වූ දැනුම යම් අතීත දිනයක නතර වූවක් වන අතර, එය නිල සටහනක උපුටා දැක්විය නොහැක. එහෙත් ඔබ ඉදිරියේ ඇති PDF ලේඛනය යාවත්කාලීන, දේශීය සහ නීත්‍යානුකූල වේ.
හිමිකම්, ක්‍රියා පටිපාටි සහ අනුකූලතාව පිළිබඳ ගැටලුවලදී AI භාවිත කළ යුත්තේ මෙලෙසිනි: නවතම සංශෝධනය යටතේ නිලධාරියෙකුට ගත හැකි නිවාඩු මොනවාද, ටෙන්ඩර් පියවරක් නිවැරදිව අනුගමනය කර ඇත්ද යන්න ආදිය. "අමුණා ඇති ලේඛනය මත පමණක් පිළිතුරු සපයන්න, සහ අදාළ වගන්තිය උපුටා දක්වන්න" යන උපදෙස මගින් ආකෘතිය අනුමාන කරන්නෙකුගේ තත්ත්වයෙන් ඔබේම මූලාශ්‍ර වේගයෙන් කියවන පාඨකයෙකු බවට පත් කරයි.
දත්ත මත පදනම් වූ ප්‍රතිසාධනය: පැතුරුම්පත් සමග ආකෘතිය සම්බන්ධ කිරීම (Retrieval from data: putting the model next to the spreadsheet)
දෙවන ප්‍රතිසාධන ක්‍රමය ආකෘතිය පෙළ වෙනුවට සංවිහිත දත්ත සමග සම්බන්ධ කරයි: Excel ගොනුවක්, SQL දත්ත සමුදායක් හෝ ලේඛනාගාර දත්ත. මෙහිදී ආකෘතියේ කාර්යය ලිවීමේ සිට විමසුම් (querying) සිදුකිරීම දක්වා වෙනස් වේ — පෙරීම, සම්බන්ධ කිරීම, සංසන්දනය කිරීම, එකතු කිරීම සහ ප්‍රතිඵලය සරලව පැහැදිලි කිරීම.
මෙහි වැදගත්ම වෙනස වන්නේ ගණනය කිරීම් සිදුවිය යුත්තේ දත්ත ස්ථරය තුළ මිස ආකෘතියේ මනස තුළ නොවීමයි. භාෂා ආකෘති යනු විශ්වාස කළ නොහැකි ගණකයන් වන නමුත් විශිෂ්ට විමසුම් ලියන්නන් වේ. නිවැරදිව භාවිත කළ විට, ආකෘතිය ඔබේ ප්‍රශ්නය විමසුමක් බවට පත් කරයි, දත්ත සමුදාය පිළිතුර ගණනය කරයි, සහ ආකෘතිය ලැබුණු ප්‍රතිඵලය පැහැදිලි කරයි.
ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක සුබසාධන ප්‍රතිලාභීන්ගේ ආදායම් සීමා සංසන්දනය කිරීම, සැසඳිය යුතු ලැයිස්තු දෙකක් සැසඳීම, හෝ හාරදහසක් අතරින් මානව තීරණයක් අවශ්‍ය සිදුවීම් පහළොව සොයා ගැනීම ආදිය මෙයට අයත් වේ. නිලධාරියා දින තුනක් තිස්සේ තොරතුරු පෙළගැස්වීම නතර කර, සැබවින්ම අවධානය අවශ්‍ය සිදුවීම් පහළොව වෙනුවෙන් එම කාලය යෙදවීමට හැකිවීම මෙහි සැබෑ වටිනාකමයි.
ක්‍රමවේද 9 අතරින් නිවැරදි ක්‍රමය තෝරා ගන්නේ කෙසේද?
ප්‍රායෝගිකව ඔබ එක් ක්‍රමයක් පමණක් හුදකලාව භාවිත කරන්නේ කලාතුරකිනි. වගකීම් සහගත ප්‍රොම්ප්ට් එකක් යනු සාමාන්‍යයෙන් භූමිකාවක්, තර්කන උපදෙසක්, කෙටි තහනම් ලැයිස්තුවක් සහ පදනම් කරගන්නා ලේඛනයක් එක්තැන් වූ එකකි. පහත වගුව ඔබ ආරම්භ කළ යුතු ස්ථානය තීරණය කිරීමට උපකාරී වේ:
| කාර්යය කුමක්ද? | ආරම්භ කළ යුතු ක්‍රමය | හේතුව |
|---|---|---|
| ඉක්මන් කෙටුම්පතක් හෝ පැහැදිලි කිරීමක් | ශූන්‍ය-ආදර්ශ (Zero-shot) | ආකෘතියේ සාමාන්‍ය දැනුම ප්‍රමාණවත් බැවින් |
| ආයතනික ආකෘතියට හරියටම ගැළපීම | ආදර්ශ සහිත (Few-shot) | විශේෂණ පදවලට වඩා ආදර්ශ මගින් ආකෘතිය පෙන්විය හැකි බැවින් |
| බහු-පියවර විශ්ලේෂණය හෝ ගණනය | තර්කන දාම (Chain-of-thought) | පියවර දෘශ්‍යමාන වීම වඩාත් නිවැරදි හා විගණනය කළ හැකි බැවින් |
| සාවද්‍ය තොරතුරු අවදානමක් ඇති විට | සෘණාත්මක ප්‍රොම්ප්ටිං (Negative) | "නොදනිමි" යැයි පැවසීමට ආකෘතියට නිවැරදි මාවතක් සලසන බැවින් |
| විවේචනාත්මක සමාලෝචනය | භූමිකා පාදක (Role-based) | දෘෂ්ටිකෝණයක් මගින් සාමාන්‍ය පිළිතුරු වෙනුවට නිශ්චිත විරෝධතා මතු කරන බැවින් |
| දිගු ලේඛනයක් එක් පිටුවකට ගැනීම | ඝනත්ව දාම (Chain-of-density) | ස්ථාවර දිග මගින් හිස් වචන ඉවත් කර කරුණු ඇතුළත් කරන බැවින් |
| ගැටලු සහ විකල්ප සහිත තීරණ | තර්කන ගස (Tree-of-thought) | තීරණයකට පෙර විකල්ප සසඳා බැලිය හැකි බැවින් |
| නීති රීති හෝ හිමිකම් පිළිබඳ ගැටලු | ලේඛන ප්‍රතිසාධනය (RAG: Docs) | උපුටා දැක්විය හැක්කේ නිල ලේඛනය පමණක් බැවින් |
| සංඛ්‍යා හෝ ලේඛනාගාර දත්ත පිළිබඳ ගැටලු | දත්ත ප්‍රතිසාධනය (RAG: Data) | දත්ත සමුදාය ගණනය කරන අතර ආකෘතිය විස්තර කරන බැවින් |
ආයතනික ගැටලුවකදී තර්කන දාම ක්‍රමය (CoT) ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේද?
රාජ්‍ය සේවයේ සංකීර්ණ ගැටලුවක් විසඳීම සඳහා ඇති වඩාත්ම බලගතු ක්‍රමවේදය CoT ප්‍රොම්ප්ටිං ය. රූපය 6.2 හි දැක්වෙන්නේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක සාම්ප්‍රදායික කවුන්ටර නිලධාරීවාදය ඩිජිටල් තනි කවුළුවක් (Single Window Platform) බවට ප්‍රති-ඉංජිනේරුකරණය කිරීම සඳහා CoT යොදාගත් අයුරුයි:
රූපය 6.2: Chain-of-Thought (CoT) Prompting — ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය 'කවුන්ටර පදනම් වූ නිලධාරීවාදයෙන්' 'තනි කවුළු වේදිකාවක්' (Single Window Platform) දක්වා ප්‍රති-ඉංජිනේරුකරණය කිරීම.
ආරම්භක ප්‍රොම්ප්ට් උපදෙස (The instruction that started it)
ප්‍රශ්නය ඇසීමටත් පෙර කෙතරම් සැලසුම් සහගත කාර්යයක් සිදුවී ඇත්දැයි බලන්න:
"ශ්‍රී ලංකා රජයේ ප්‍රධාන ඩිජිටල් නිර්මාණ ශිල්පියා (Lead Digital Government Architect) ලෙස ක්‍රියා කරන්න. ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක පුරවැසි සේවාවන් (ඉඩම් බලපත්‍ර, අස්වැසුම සුබසාධන, සහ ව්‍යාපාර ලියාපදිංචිය) විධිමත් කිරීම සඳහා Single Window Pattern එකක් සැලසුම් කළ යුතුය. මේ සඳහා පහත පියවර ඔස්සේ පියවරෙන් පියවර සිතන්න (Think step-by-step): (1) පාර්ශවකරුවන් සහ සේවා සිතියම්ගත කිරීම, (2) දත්ත අන්තර්-ක්‍රියාකාරීත්වය, (3) ක්‍රියාවලි ප්‍රති-ඉංජිනේරුකරණය, (4) ආරක්ෂාව සහ භූමිකා පාලනය, (5) බලපෑම් ඇගයීම."
මෙය තනි ඡේදයක් තුළ ක්‍රමවේද නවයෙන් තුනක් ඒකාබද්ධ කිරීමකි: භූමිකාව ස්ථාවරය සකසයි, තර්කන දාමය පිළිතුරට එකවර පැනීම වළක්වයි, සහ ආකෘතියට හිතුමතේ සිතීමට ඉඩ නොදී අදියර පහ නම් කරයි. අදියර පහ පැමිණෙන්නේ කතුවරයාගේ වෘත්තීය දැනුමෙනි; ආකෘතිය වේගය සපයන අතර මිනිසා අනුපිළිවෙල සපයයි.
ආකෘතිය පියවරෙන් පියවර තර්කනය කළ අයුරු (How the model reasoned, step by step)
පළමු පියවර: හුදකලා වූ අංශ සිතියම්ගත කිරීම
ආකෘතිය ආරම්භ කළේ ඕනෑම අවංක ක්‍රියාවලි සමාලෝචනයක් ආරම්භ වන තැනිනි — එනම් පවතින තත්ත්වයෙනි. කඩදාසි ලිපිගොනු විශ්‍රාම වැටුප් සහ ඉඩම් අංශ අතර හුදකලාව පවතී; ලිපිගොනුවක් අතින් ගෙන යන මිනිසෙකු හැර ඒ අතර කිසිදු සම්බන්ධයක් නැත. යෝජිත පියවර වූයේ එක්සත් සේවා නාමාවලියක් ගොඩනගා සියලු දෙපාර්තමේන්තු තනි API ස්ථරයක් පිටුපස තැබීමයි. එවිට අභ්‍යන්තරය බෙදී තිබුණද පුරවැසියාට කාර්යාලය පෙනෙන්නේ තනි මුහුණුවරක් ලෙසිනි.
දෙවන පියවර: අනන්‍යතාව අන්තර්-ක්‍රියාකාරී බවට පත් කිරීම
මීළඟට එය සෑම පුරවැසියෙකුම දන්නා ගැටලුව නම් කළේය: සෑම සේවාවකටම එකම හැඳුනුම්පතේ ඡායාපිටපත් නැවත නැවතත් ගෙන යාම. ඊට විසඳුම වූයේ ජාතික හැඳුනුම්පත් අංකය (සහ SLUDI ඩිජිටල් හැඳුනුම්පත) මූලික යතුර ලෙස භාවිත කිරීමයි; එවිට එක් වරක් ලබාගත් තොරතුරු ඊළඟ පෝරමයට ස්වයංක්‍රීයව පිරවේ.
තෙවන පියවර: කාර්ය ප්‍රවාහයම ප්‍රති-ඉංජිනේරුකරණය කිරීම
මෙහිදී තර්කනය හුදු ඩිජිටල්කරණයෙන් ඔබ්බට ගොස් ක්‍රියාවලිය නැවත සැලසුම් කළේය. වත්මන් කාර්යාලයේ ලිපිගොනුව මේසයෙන් මේසයට රැගෙන යන බැවින් වැඩ සිදුවන්නේ අනුක්‍රමිකවය: පළමු නිලධාරියා අවසන් වන තුරු දෙවැන්නාට ආරම්භ කළ නොහැක. යෝජනාව වූයේ අයදුම්පතක් ලියාපදිංචි වූ වහාම State Machine එකක් ක්‍රියාත්මක වී සියලු නිලධාරීන්ගේ ඩෑෂ්බෝඩ් වෙත එකවර කාර්යයන් යොමු කිරීමයි (Parallel Processing). දින 11ක කාර්යය දින 2ක් බවට පත් කරන්නේ මෙම පියවරයි.
සිව්වන පියවර: තොරතුරු දැකිය හැක්කේ කාටදැයි පාලනය කිරීම
සියලු ලිපිගොනු සෑම මේසයකටම ප්‍රවේශ විය හැකි වූ විට, රහස්‍යභාවය සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පවතින්නේ ප්‍රවේශ පාලනය මතය. ආකෘතියේ විසඳුම වූයේ භූමිකා පාදක ප්‍රවේශයයි (RBAC): ඉදිරිපෙළ කවුන්ටර නිලධාරියාට පෙනෙන්නේ අයදුම්පතේ ප්‍රගති තත්ත්වය පමණි; පුද්ගලික වෛද්‍ය සහ ආදායම් වාර්තා පෙනෙන්නේ ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරයාට පමණි. පහසුව සහ රහස්‍යභාවය පරස්පර නොවේ, නමුත් ඒවා සැලසුම තුළින්ම සමථයකට පත් කළ යුතුය.
පුරවැසියා වෙනුවෙන් වෙනස් වූ දේ (What changed for the citizen)
ප්‍රොම්ප්ට් එකේ පස්වන අදියර බලපෑම ඇගයීමට ලක් කළේය. එක් සේවාවක් සඳහා පුරවැසියා පැමිණිය යුතු වාර ගණන සාමාන්‍ය 4 සිට ඩිජිටල්ව ශූන්‍ය (0) දක්වාත්, භෞතිකව පැමිණිය යුතු නම් 1 දක්වාත් අඩු වේ. එය සපයන පද්ධති නිර්මාණ සැලැස්ම වන්නේ Microservices මත පදනම් වූ Single Window යෙදුමකි. AI මගින් කළ නැවත සැලසුම් කිරීමේ සාර්ථකත්වය මනින්නේ ද්වාරයක් හැදූ බවින් නොව, පුරවැසියාගේ නිෂ්ඵල ගමන් වාර තුනක් නතර වූ බවිනි.
AI ආකෘතියට නිශ්චිත භූමිකාවක් (Role) ලබා දෙන්නේ ඇයි සහ ඒ කුමන භූමිකාවන්ද?
තනි විශේෂඥයෙකු සැලසුමක් සමාලෝචනය කරන විට ඔහු දකින්නේ තමා පුහුණු වූ ගැටලු පමණි. ආයතන කමිටු පත් කරන්නේ එබැවිනි. භූමිකා පාදක ප්‍රොම්ප්ටිං වඩාත් බලගතු වන්නේ එක් චරිතයක් වෙනුවට චරිත මණ්ඩලයක් එකලස් කළ විටය.
එක් සැලසුමක් ගෙන එය විවිධ වෘත්තීය දෘෂ්ටිකෝණ 4ක් ඔස්සේ සංවාද හතරකින් විමසා බලන්න. ලැබෙන්නේ එකම සමාලෝචනයේ පිටපත් හතරක් නොවේ; විරෝධතා කට්ටල හතරකි. රූපය 6.3 හි දැක්වෙන්නේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක වැදගත්ම ස්ථාවරයන් හතරයි:
රූපය 6.3: Role-Based (Persona) Prompts — The Divisional Secretary, The Management Assistant, The Senior ICT Officer, and The Samurdhi Development Officer.
ප්‍රාදේශීය ලේකම්: වගවීමේ සහ පාලනයේ දෘෂ්ටිකෝණය (The Divisional Secretary: the view from accountability)
ශ්‍රී ලංකා පරිපාලන සේවයේ වසර විස්සක පළපුරුද්දක් ඇති ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරයා සේවා සැපයීමේ දර්ශකයට වගකිව යුතුය, ස්ථාවර අයවැයක් තුළ ක්‍රියා කරයි, සහ වෙනස්වීම්වලට මැළි කාර්ය මණ්ඩලයක් මෙහෙයවයි. ආකෘතිය එම රාමුවේ තබා පරිපාලන හා දේශපාලන අවදානම් තුනක් විමසූ විට, ඉංජිනේරුවෙකු කිසිදා නොසිතන පිළිතුරු ලැබේ — ග්‍රාම නිලධාරීන්ගේ අධීක්ෂණය ඩෑෂ්බෝඩ් එකකට මාරු වන විට සිදුවන දේ සහ තාක්ෂණයට හුරු නැති ජ්‍යෙෂ්ඨ කාර්ය මණ්ඩලය නොරිදවා ඉදිරියට ගෙන යන ආකාරය. ඩිජිටල් ව්‍යාපෘති අසාර්ථක වන්නේ තාක්ෂණය නිසා නොව, ඒවා නිහඬව වෙනස් කරන වගවීමේ මාර්ග නිසාය.
කළමනාකරණ සහකාර: කවුන්ටරයේ ප්‍රායෝගික දෘෂ්ටිකෝණය (The Management Assistant: the view from the counter)
දිනකට අවශ්‍ය ලියකියවිලි නොමැතිව පැමිණෙන කෝපයට පත් පුරවැසියන් සියයකට වඩා හසුරුවන්නේ කළමනාකරණ සහකාරවරයායි. මෙම ආසනයේ සිට අසන ප්‍රශ්න අතිශය ප්‍රායෝගික වේ: කවුන්ටරයේදී අනතුරු අඟවන රතු කොඩි මොනවාද, සහ පුරවැසියාගේ හැඳුනුම්පතේ නම පැරණි උප්පැන්න සහතිකයේ නමට නොගැළපෙන විට කුමක් කළ යුතුද යන්නයි. මේ පිළිබඳව සැලසුම තීරණය කර නැති විට, තීරණය පැවරෙන්නේ කවුන්ටරයේ සිටින නිලධාරියාට වන අතර ඔහු සාදන තාවකාලික විසඳුම සැබෑ ක්‍රියාවලිය බවට පත්වේ.
ජ්‍යෙෂ්ඨ තොරතුරු තාක්ෂණ නිලධාරී: පද්ධති ඒකාබද්ධතාවයේ දෘෂ්ටිකෝණය (The Senior ICT Officer: the view from integration)
ස්වදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ තොරතුරු තාක්ෂණ නිලධාරියා දන්නේ රෙජිස්ට්‍රාර් ජනරාල් දෙපාර්තමේන්තුවේ සහ ඉඩම් රෙජිස්ට්‍රාර් කාර්යාලයේ පැරණි පද්ධති සමග Single Window සම්බන්ධ කළ යුතු බවයි. එතැනින් විමසූ විට API ස්ථරය සඳහා තාක්ෂණික පිරිවිතර ලේඛනයක් ලැබේ — එහෙත් ඊටත් වඩා වැදගත් වන්නේ අන්තර්ජාලය දුර්වල ග්‍රාමීය කාර්යාලවල දත්ත සමමුහුර්ත කරන ආකාරය සහ මධ්‍යම හැඳුනුම්පත් දත්ත සමුදාය බිඳවැටුණු විට ක්‍රියාත්මක වන Fallback Protocol එක කුමක්ද යන්නයි.
සමෘද්ධි සංවර්ධන නිලධාරී: සමාජ සාධාරණත්වයේ දෘෂ්ටිකෝණය (The Samurdhi Development Officer: the view from the margin)
ස්මාර්ට්ෆෝන් නැති, ඩිජිටල් සාක්ෂරතාව අඩු, වැඩිහිටි දිළිඳු ජනතාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නේ මෙම නිලධාරියායි. ඔහු නගන ප්‍රශ්නය සෘජුය — ඩිජිටල් කවුළුව සාමාන්‍ය ගැමියා ඉදිරියේ "ඩිජිටල් තාප්පයක්" නොවීමට වගබලා ගන්නේ කෙසේද? ඉන් ලැබෙන විසඳුම සාමාන්‍යයෙන් දෙමුහුන් ආකෘතියකි: සහායක Kiosk, ජංගම නිලධාරීන්, සහ දෙවන පන්තියේ නොසැලකෙන භෞතික ක්‍රමවේදයක්. තීරණ ගැනීමේදී මඟහැරෙන මෙම කටහඬ සංවාදයට එක් කිරීම තාක්ෂණයේ උසස් භාවිතයකි.
ප්‍රොම්ප්ටතෝනයක් (Promptathon) යනු කුමක්ද සහ එය සාර්ථකව පවත්වන්නේ කෙසේද?
ඩිජිටල්කරණය පිටස්තර ආයතනයකට පැවරීමේ සුලබ අසාර්ථකත්වය වන්නේ, ලිපිගොනු හිරවන තැන් හෝ මිනිසුන් හිස්ව තබන පෝරම කොටස් ඔවුන් නොදැනීමයි. එම දැනුම ඇත්තේ කාර්ය මණ්ඩලයේ මනස තුළය. Promptathon යනු එම දැනුම එළියට ගැනීමේ ව්‍යුහගත වැඩමුළුවකි (රූපය 6.4):
රූපය 6.4: The DS Promptathon — නිලධාරීවාදී අවශ්‍යතා කෘත්‍රිම බුද්ධි ප්‍රොම්ප්ටිං හරහා සහයෝගී ඩිජිටල් විසඳුම් බවට පත් කිරීමේ මිනිත්තු 180ක ප්‍රායෝගික සැලැස්ම.
මෙම කාමරය තුළ සිටිය යුත්තේ කවුරුන්ද? (Who needs to be in the room)
පුහුණු පන්තියකට වඩා කුඩා මිශ්‍ර කණ්ඩායමක් මෙයට අවශ්‍ය වේ: ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරයා නීතිමය බලය සහ ප්‍රතිපත්ති අනුකූලතාව ගෙන එයි. කළමනාකරණ සහකාරවරයා දෛනික ගැටලු සහ සැබෑ කාර්යාලීය ක්‍රියාකාරිත්වය ගෙන එයි. ICT නිලධාරියා දත්ත ආකෘති සහ සැබෑ සීමාවන් ගෙන එයි. ග්‍රාම නිලධාරී හෝ සමෘද්ධි නිලධාරියා බිම් මට්ටමේ ප්‍රවේශ්‍යතා ප්‍රශ්න මතු කරයි. මොවුන් කිසිවෙකුට තනිව හොඳ ප්‍රොම්ප්ට් එකක් ලිවිය නොහැකි නමුත්, එකට එක්වූ විට එය කළ හැක.
මිනිත්තු 180 බෙදී යන අයුරු (The 180 minutes)
වැඩමුළුව අදියර තුනකින් ක්‍රියාත්මක වේ:
ප්‍රධාන දේශනය මිනිත්තු 30කි: සහභාගිවන්නන්ට ප්‍රොම්ප්ට් කට්ටලය ලැබේ, භූමිකාව-ඉලක්කය-සීමා රාමුව හඳුන්වා දෙයි, සහ එකම කාර්යය සඳහා අලස ප්‍රොම්ප්ට් එකක් සහ නිරවද්‍ය ප්‍රොම්ප්ට් එකක් සසඳා පෙන්වයි. දේශනවලට සවන් දීමෙන් නොව, වැරදි කරමින් නිවැරදි කරගැනීමෙන් මිනිසුන් ඉගෙන ගනී.
ධාවන වට (Sprints) මිනිත්තු 90කි: මෙය වැඩමුළුවේ හදවතයි. කුඩා කණ්ඩායම් එක් එක් සේවා කවුළුව භාරගෙන ප්‍රොම්ප්ට් ගොඩනගයි. ICT නිලධාරියා සැබෑ සීමා පනවයි ("පැය 24 පුරා අන්තර්ජාලය ඇතැයි නොසිතන්න"). කණ්ඩායම් පුරවැසියාට අවශ්‍ය ප්‍රතිඵලයේ සිට ආපස්සට සැලසුම් කරයි. එමෙන්ම සෑම ප්‍රොම්ප්ට් එකක්ම අර්බුදකාරී සිදුවීමක් හමුවේ පරීක්ෂා කෙරේ ("පුරවැසියාගේ හැඳුනුම්පත ගංවතුරට නැතිවී ඇත, නමුත් සහනාධාරය අදම අවශ්‍යයි").
අවසන් තරගය සහ පුස්තකාලය ගොඩනැගීම මිනිත්තු 60කි: කණ්ඩායම් තම හොඳම ප්‍රොම්ප්ට් ඉදිරිපත් කරන අතර පැහැදිලි බව, ශක්තිමත් බව සහ ආයතනික බලපෑම මත ඡන්දය ප්‍රකාශ කරයි. ජයග්‍රාහී ප්‍රොම්ප්ට් ආයතනයේ බෙදාගත් පුස්තකාලයට ඇතුළත් වේ.
ප්‍රායෝගික අභ්‍යාසය: කෝපය වෙනුවට සන්සුන් බව ඇති කරන ස්වයංක්‍රීය දැනුම්දීම (A worked exercise)
අයදුම්පතක් ප්‍රමාද වූ විට පුරවැසියා වෙත යවන ස්වයංක්‍රීය ඊමේල් පණිවිඩය සකස් කිරීම මෙයට නිදසුනකි. කෝපාවිෂ්ට දුරකථන ඇමතුම් භාරගන්නා කළමනාකරණ සහකාරවරයා 6 ශ්‍රේණියේ සරල කියවීමේ මට්ටමක් ඉල්ලා සිටියි. ලේකම්වරයා පොරොන්දු විය හැකි සීමාවන් දක්වයි. ICT නිලධාරියා දත්ත සමුදායේ සැබවින්ම පවතින විචල්‍යයන් සපයයි ({Citizen_Name}, {App_Type}). කාර්යාලයට පැමිණීම අවශ්‍ය නොවන බව පැහැදිලිව සඳහන් කෙරේ. මිනිත්තු පහළොවකින් මුළු කාර්යාලයටම යළි භාවිත කළ හැකි විශිෂ්ට නිමැවුමක් ලැබේ.
ඔබ රැගෙන යන අවසාන ඵල 3 (What you take away)
ප්‍රොම්ප්ටතෝනයක් අවසන් විය යුත්තේ ප්‍රධාන ඵල තුනක් සමගිනි: 1. තර්කන සිතියම (Logic Map): සෑම ප්‍රධාන සේවාවක් සඳහාම පියවරෙන් පියවර CoT සැලැස්ම. 2. ප්‍රොම්ප්ට් පුස්තකාලය (Prompt Library): ලේඛන පරීක්ෂාව සහ පුරවැසි සන්නිවේදනය සඳහා පරීක්ෂා කළ විධාන මාලාව. 3. සංවර්ධකයින් සඳහා ක්‍රියාකාරී පිරිවිතරය (Functional Brief): මෘදුකාංග ඉංජිනේරුවන්ට අනුමාන කිරීමකින් තොරව කේත ලිවිය හැකි නිරවද්‍ය ලියවිල්ල.
Tip
මතක තබා ගන්න: ප්‍රොම්ප්ටතෝනයක් යනු AI සමග සෙල්ලම් කිරීමක් නොවේ; එය රාජ්‍ය නිලධාරියාගේ දශක ගණනාවක මානව ප්‍රවීණතාවය, පරිගණකයකට ක්‍රියාත්මක කළ හැකි නිවැරදි තාක්ෂණික තර්කනයක් බවට ලේඛනගත කිරීමයි.
🎬 සජීවිකරණ වීඩියෝව නරඹන්න (විනාඩි 2): The Single Window Revolution — How Gen AI Redesigns Public Service
මීළඟ පරිච්ඡේදයේදී, මෙම Single Window පද්ධති නිර්මාණ සැලැස්ම සහ රාජ්‍ය මූල්‍ය, ප්‍රසම්පාදන හා විගණන කටයුතු සඳහා වන විස්තීර්ණ ප්‍රොම්ප්ට් ක්‍රමවේද ගැඹුරින් විමසා බලමු.