අද පාඩම් කරන දෙයින් වැඩි හරියක් හෙට වෙද්දී අමතකයි — මෙය නොකළොත්!

අලුතින් ඉගෙන ගන්නා දෙයක් නැවත ආවර්ජනය නොකළහොත්, දිනක් හෝ දෙකක් ඇතුළත එයින් වැඩි ප්‍රමාණයක් අපේ මතකයෙන් ගිලිහී යන බව වසර සියයකට අධික කාලයක සිට මතකය පිළිබඳ පර්යේෂණවලින් තහවුරු වී ඇත. ඉගෙන ගන්න හැටි ඉගෙන ගන්න පොතේ මෙම පරිච්ඡේදයෙන් 'අමතක වීමේ වක්‍රය' (forgetting curve) යනු කුමක්ද, එය ඔබේ වරදක් නොවන්නේ ඇයි සහ එය පරාජය කිරීම සඳහා සැලසුම් සහගතව මතකය ආවර්ජනය කරන්නේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි කෙරේ.

කෙටි පිළිතුර: අමතක වීමේ වක්‍රය පරාජය කිරීමට ඇති හොඳම ක්‍රමය නම්, පාඩම් කළ කරුණු පොත බලන්නේ නැතිව, හිස් කොළයක මතකයෙන් ලියා බැලීමයි (Retrieval). මෙය පාඩම් කළ දිනට පසු දින ද, සතියකට පමණ පසු ද, මාසයකට පමණ පසු ද විනාඩි දහය බැගින් සිදු කළ යුතුය. යමක් මතකයේ රඳවා ගත යුතු බව මොළයට දන්වන එකම සංඥාව වන්නේ එය මතකයෙන් නැවත ලබා ගැනීමට උත්සාහ කිරීමයි. නිකම්ම පාඩම නැවත කියවීමෙන් (Re-reading) එම පණිවිඩය මොළයට ලැබෙන්නේ නැත.

ඔබ දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව ඔබේ ජීවිතයේ බොහෝ වාරයක් අත්හදා බැලූ අත්දැකීමක් මෙන්න:

සඳුදා සවස: ඔබ යම් විෂය කරුණක් ඉතා හොඳින් පාඩම් කරයි. සියල්ල පැහැදිලියි. පාඩම අවසානයේදී ඔබට දැනෙන්නේ සියලු පියවර සහ අදහස් ඔබේ ඔළුවට හොඳින්ම වැදුණු බවයි.

සිකුරාදා: ගුරුවරයා සඳුදා ඉගෙන ගත් පාඩමෙන් ප්‍රශ්නයක් අසයි. ඔබ එය මතක් කිරීමට උත්සාහ කරයි... නමුත් මතක් වන්නේ ඉතා අඩුවෙන්. දින හතරයි ගතවුණේ. ඒ කෙටි කාලයට පාඩම ගියේ කොහේද?

බොහෝ සිසුන් මීට පිළිතුරු දෙන්නේ තමන්ටම දොස් පවරා ගනිමිනි: "මට මතක ශක්තිය අඩුයි, මට අවධානය මදි, මම මීට වඩා මහන්සි වෙන්න ඕනේ." නමුත් නියම පිළිතුර මීට වඩා වෙනස්, ඒ වගේම ප්‍රායෝගිකව ප්‍රයෝජනවත් එකකි.

මතකය කාන්දු වීම මැන බැලූ 1885 වසර

1880 ගණන්වලදී ජර්මානු පර්යේෂකයෙකු වූ හර්මන් එබින්හවුස් (Hermann Ebbinghaus) මනෝවිද්‍යා ඉතිහාසයේ වඩාත්ම ඉවසිලිවන්ත පරීක්ෂණයක් සිදු කළේය. ඔහු අර්ථයක් නැති අක්ෂර මාලාවන් මතක තබා ගෙන, විනාඩි විස්සේ සිට මාසයක් දක්වා විවිධ කාල පරාසයන් තුළ තමා විසින්ම පරීක්ෂණ පවත්වා ගනිමින් මතකය ගිලිහී යන ආකාරය සටහන් කළේය.

එහි ප්‍රතිඵලය අද හඳුන්වන්නේ අමතක වීමේ වක්‍රය (forgetting curve) යනුවෙනි. එහි ස්වරූපය තරමක් බියකරුය: වේගවත්ම මතකය ගිලිහී යාම සිදු වන්නේ පාඩම් කළ සැනින්මය. නැවත මතක් කිරීමක් නොකළහොත්, දිනක් හෝ දෙකක් ඇතුළත අලුතින් ඉගෙන ගත් දේවලින් 50% කට වඩා, සමහර විට 70% ක් පමණම අමතක වී යයි. 2015 වසරේදී නවීන ක්‍රමවේද භාවිතා කරමින් විද්‍යාඥයන් නැවත මෙම පරීක්ෂණය කළ අතර ඔවුන්ටද ලැබුණේ එම ප්‍රතිඵලයමයි. වසර 130 ක් පුරා තහවුරු වූ නිගමනය මෙයයි: වේගයෙන් අමතක වීම ඔබේ මොළයේ දෝෂයක් නොවේ. එය ඕනෑම මානව මොළයක ස්වභාවයයි.

මොළය ක්‍රියා කරන්නේ ඇයි දැයි සිතා බැලුවහොත් මෙහි ඇති තර්කය ඔබට වැටහෙනු ඇත. දිනකට අපේ මොළයට දහස් ගණන් අත්දැකීම් සහ තොරතුරු ලැබේ. මේ හැමදේම මතක තබා ගත්තොත් මොළයට එය දරාගත නොහැකි වේ. එබැවින් මොළය සරල නීතියක් මත තොරතුරු පෙරීමකට ලක් කරයි: "යම් දෙයක් ඉක්මනින් නැවත භාවිතයට නොගන්නේ නම්, එය වැදගත් දෙයක් විය නොහැක." ඔබේ සඳුදා පාඩම නැති වූයේ කවුරුන් හෝ සොරකම් කළ නිසා නොවේ. එය වැදගත් නැති දෙයක් ලෙස මොළය විසින් අයින් කර දමන ලදී — මන්ද සඳුදාට පසු ඔබ එය වැදගත් බව මොළයට පෙන්වීමට කිසිවක් නොකළ බැවිනි.

මෙම ගැටලුවට ඇති විසඳුම ද එය තුළම සැඟවී ඇත.

මතකය ගිලිහී යාම නවත්වන සංඥාව කුමක්ද?

යම් කරුණක් ඔබට වැදගත් බව මොළයට පවසන්නේ කෙසේද? එය හුදෙක් ප්‍රාර්ථනා කිරීමෙන් හෝ පාඩම රසවත් වූ පමණින් කළ නොහැක. ඒ සඳහා ඇති එකම සාර්ථක සංඥාව වන්නේ මතකය ආවර්ජනය කිරීම (Retrieval) පමණි.

සෑම අවස්ථාවකදීම ඔබ මතකයක් ආපසු ඇද ගැනීමට උත්සාහ කරන විට — එනම්, පොත බලන්නේ නැතිව සූත්‍රයක් මතක් කිරීම, රූප සටහනක් ඇඳීම හෝ පසුගිය දිනක ඉගෙන ගත් දෙයක් ගැන ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරු දීම වැනි ක්‍රියාවලදී — ඔබ මොළයට මෙවැනි පණිවිඩයක් ලබා දෙයි: "මේ තොරතුර භාවිතයට ගැනෙනවා, ඒ නිසා මෙය මතකයේ තබා ගන්න." එවිට අමතක වීමේ වක්‍රය නැවත මුල සිට ආරම්භ වේ, නමුත් මෙවර මතකය ගිලිහී යන වේගය අඩුය. දින කිහිපයකට පසු නැවතත් මෙය කළහොත් එම වේගය තවත් අඩු වේ. නිසි වේලාවට සිදු කරන මෙවැනි ආවර්ජන කිහිපයකින් පසු, එම තොරතුර ඔබේ මොළය ස්ථිර දැනුමක් ලෙස තැන්පත් කර ගනී.

මෙය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී වැදගත් කරුණු දෙකක් තිබේ:

1. මතක් කිරීම සඳහා මහන්සි විය යුතුය: පාඩම් කළ දේ නැවත කියවීමෙන් (Re-reading) දැනෙන්නේ අප සියල්ල දන්නා බවයි. නමුත් එහිදී මතකය වැඩ කරන්නේ නැත, වැඩ කරන්නේ පොතේ පිටුවයි. මතකය ශක්තිමත් වීමට නම්, පොත වසා දමා කරුණු මතකයෙන් නිපදවිය යුතුය. එම අවස්ථාවේදී මොළයට දැනෙන "අපහසුව" මතකය තහවුරු කිරීමට අත්‍යවශ්‍ය සංඥාවකි.
2. යම් ප්‍රමාණයක් අමතක වීමට ඉඩ දීම හොඳය: පාඩම නැවුම්ව තිබියදීම නැවත නැවත කියවනවාට වඩා, එය මදක් අමතක වීමට ඉඩ දී (උදාහරණයක් ලෙස දිනකට පසු) නැවත මතක් කිරීමට උත්සාහ කිරීමෙන් මතකය වඩාත් ශක්තිමත් වේ. අද රාත්‍රියේ එකම දේ පස් වතාවක් කියවනවාට වඩා, සතිය පුරා පරතරයන් තබා එය මතක් කිරීමෙන් ලැබෙන ප්‍රතිඵලය බෙහෙවින් වැඩිය.

සරලව කිවහොත්: කට්ට පාඩම් කිරීම (Cramming) හරියට සිදුරු සහිත බාල්දියකට වේගයෙන් වතුර පිරවීම වැනිය. කාල පරාසයන් තබා පාඩම් කිරීම (Spacing) මගින් සිදු වන්නේ බාල්දියේ සිදුරු වැසීමයි.

ඔබට පවත්වා ගත හැකි කාලසටහන කුමක්ද?

මේ සඳහා ඔබට සංකීර්ණ මෘදුකාංග හෝ ක්‍රමවේද අවශ්‍ය නොවේ. ඕනෑම පාඩමක් කළ පසු ප්‍රධාන අවස්ථා තුනකදී එය මතක් කිරීම ප්‍රමාණවත්ය:

• පළමු අවස්ථාව — පසුදින (විනාඩි 10): අලුත් පාඩමක් ආරම්භ කිරීමට පෙර, හිස් කොළයක් ගෙන ඊයේ ඉගෙන ගත් දේ මතකයෙන් ලියන්න. පසුව පොත බලා අඩුපාඩු සකසා ගන්න. අමතක වීමේ වක්‍රය වේගයෙන්ම පහළ බසින අවස්ථාව මෙයයි.
• දෙවන අවස්ථාව — සතියකට පමණ පසු (විනාඩි 10): නැවතත් මතකයෙන් ලියන්න හෝ පාඩම අවසානයේ ඇති ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙන්න.
• තුන්වන අවස්ථාව — මාසයකට පමණ පසු: තවත් වරක් මතකය ආවර්ජනය කරන්න. වඩාත් සුදුසු වන්නේ විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රයකට පිළිතුරු ලිවීමයි. මින් පසු එම කරුණු දිගු කාලීන මතකයේ රැඳෙනු ඇත.

එක් පාඩමක් වෙනුවෙන් මාසයක් පුරා වැය වන්නේ විනාඩි 30 ක් පමණි. නමුත් එමගින් විභාග කාලයේදී ඔබට දැනෙන පීඩනය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වේ. විභාගයට සති කිහිපයකට පෙර පාඩම් කරන සිසුවාට සියල්ල අලුත් දේවල් සේ දැනෙන අතර ඔහු සිටින්නේ දැඩි බියකිනි. නමුත් නිවැරදිව මතකය ආවර්ජනය කළ සිසුවාට එම කරුණු පරණ මිතුරන් මෙන් හුරුපුරුදුය. දෙදෙනාම වැය කරන්නේ එකම කාලය වුවත්, ප්‍රතිඵලය අහසට පොළොව මෙනි.

(ඔබට මතක නම්, මෙය අපි "දැනුම පිළිබඳ මුළාව" පරිච්ඡේදයේ කතා කළ සතිපතා අවංක පරීක්ෂණයට සහ කාල කළමනාකරණ පරිච්ඡේදයේ "කිසිදු විෂයක් නිදන්නට ඉඩ නොදීමේ" රීතියට සමානය. අමතක වීමේ වක්‍රය නිසාම මෙම රීති නිර්මාණය වී ඇත.)

අද රාත්‍රියේම කළ හැකි දේ

1. අලුත් දෙයක් පාඩම් කිරීමට පෙර, හිස් කොළයක් ගෙන ඊයේ පාඩම් කළ කරුණු මතකයෙන් ලියන්න (විනාඩි 10 ක් වැය කරන්න).
2. පොත බලා අඩුපාඩු ඇත්නම් රතු පෑනකින් සටහන් කරගන්න.
3. හෙට සඳහා ඔබේ වැඩ සැලසුමේ මුලින්ම මෙසේ ලියන්න: "පළමු විනාඩි 10: ඊයේ ඉගෙන ගත් දේ මතකයෙන් ලිවීම."

එක් පුරුද්දක්, විනාඩි දහයක්. මේ පොතේ ඇති අනෙක් හැම ක්‍රමයකටම වඩා වැඩි ලකුණු ප්‍රමාණයක් රැක ගැනීමට මෙමගින් ඔබට හැකි වේ — මන්ද, අනෙක් සියලු මහන්සියෙන් 70% ක් නිකරුණේ අපතේ යාම මෙයින් වැළකේ.

කෙටියෙන්

• අමතක වීමේ වක්‍රය: අලුතින් ඉගෙන ගන්නා දේවලින් වැඩි හරියක් දිනක් හෝ දෙකක් ඇතුළත අමතක වේ. මෙය මොළයේ ස්වභාවයකි.
• මොළය මතක තබා ගන්නේ නැවත ආවර්ජනය කරන (Retrieve) දේවල් පමණි. භාවිතයට ගන්නා මතකයන් වැදගත් ලෙසත්, භාවිතයට නොගන්නා දේවල් ඉවත් කිරීමටත් මොළය තීරණය කරයි.
• මතකය ආවර්ජනය කිරීම සඳහා මහන්සි විය යුතුය (Active Recall). පොත වසා මතකයෙන් නිපදවිය යුතුය.
• නැවත මතක් කිරීමට පෙර මදක් අමතක වීමට ඉඩ දීමෙන් මතකය වඩාත් ශක්තිමත් වේ.
• සාර්ථක කාලසටහන: ඊළඟ දිනය → ඊළඟ සතිය → ඊළඟ මාසය ලෙස විනාඩි 10 බැගින් මතකය ආවර්ජනය කරන්න.

ඉඩසර ඇකඩමිය සමඟ තවත් පියවරක්

මෙම කාල පරාසයන් තබා මතක් කිරීමේ (Spacing) ඇති අමාරුම කොටස වන්නේ ඒ ඒ දිනට මතක් කළ යුතු පාඩම් මොනවාදැයි මතක තබා ගැනීමයි. ඉඩසර ඇකඩමිය මගින් මෙම ක්‍රියාවලිය ස්වයංක්‍රීයව සිදු කෙරේ. එහි ඇති Flash Cards (ගෙවන සාමාජිකත්ව සඳහා) සහ Revision Questions නිර්මාණය කර ඇත්තේ නිසි කාල පරාසයන් තුළ කරුණු ඔබේ මතකයට ගෙන ඒමටයි. ඔබට අපහසු කරුණු ඉක්මනින් ද, පහසු කරුණු මදක් ප්‍රමාද වී ද නැවත ප්‍රශ්න ලෙස ඉදිරිපත් වේ. එවිට ඔබ කළ යුත්තේ කාලසටහන් ගැන කරදර නොවී, මතකයෙන් පිළිතුරු දීමට උත්සාහ කිරීම පමණි.

නොමිලේ ආරම්භ කරන්න — ගිණුමක් සාදන්න →

නිතර අසන ප්‍රශ්න

මගේ මතක ශක්තිය අනිත් අයට වඩා අඩුද? බොහෝ විට නැත. අමතක වීමේ වක්‍රය සැමට පොදුය. වෙනස ඇත්තේ ඇතැම් සිසුන් නොදැනුවත්වම තම දෛනික පුරුදු තුළ මතකය ආවර්ජනය කරන බැවිනි (උදාහරණ ලෙස: පන්තියේදී ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීම, යාළුවන්ට පාඩම කියා දීම).

විභාගයට දින කිහිපයක් තියලා 'කට්ට' පාඩම් කිරීම (Cramming) සාර්ථකද? හෙට තියෙන කුඩා පරීක්ෂණයකට එය යම් දුරකට සාර්ථක විය හැක. නමුත් වසර දෙකක විෂය නිර්දේශයක් ඇති ලොකු විභාගයකට එය කිසිසේත් ප්‍රමාණවත් නැත. මාස කිහිපයක පාඩම් දින කිහිපයකින් මතකයට ඔබා ගත නොහැක.

මට පරණ පාඩම් මතක් කරන්නයි, අලුත් ඒවා ඉගෙන ගන්නයි දෙකටම වෙලාව මදි. විනාඩි දහයක මතක් කිරීම අමතර කාලයක් වැය කිරීමක් නොව, ඔබ කලින් වැය කළ පැය ගණන ආරක්ෂා කර ගැනීමකි. ඊයේ වැය කළ පැය දෙක ආරක්ෂා කර ගැනීමට අද විනාඩි 10 ක් වැය කිරීම ඉතා ලාභදායී ගනුදෙනුවකි.

මතකය ආවර්ජනය කිරීමට Flashcard ඇප්ස් (Apps) අවශ්‍යමද? කරුණු රාශියක් මතක තබා ගැනීමට ඒවා ඉතා ප්‍රයෝජනවත්ය. නමුත් ඒවා අත්‍යවශ්‍යම නැත. හිස් කොළයක් සහ පෑනක් භාවිතයෙන් පසුදින/සතිය/මාසය යන රිද්මයට පාඩම් කිරීමෙන් ද එම ප්‍රතිඵලයම ලබා ගත හැක.

තවදුරටත් කියවීමට

මෙම මතකය ආවර්ජනය කිරීමේ සහ කාල පරාසයන් තබා පාඩම් කිරීමේ මූලධර්මය ගැන සවිස්තරාත්මක ලිපියක් ඉඩසර ක්‍රමවේදය (Idasara Method) තුළ කියවිය හැකිය: Part 1 — The Human Foundation & Active Recall.

මූලාශ්‍ර

• Murre, J. & Dros, J. (2015). Replication and Analysis of Ebbinghaus' Forgetting Curve, PLOS ONE
• The Learning Scientists: Learn How to Study Using… Spaced Practice
• UCLA Bjork Learning and Forgetting Lab — research overview on spacing and desirable difficulties
• The Idasara Method: Part 1 — The Human Foundation & Active Recall