හයිලයිට් (Highlight) කිරීමෙන් වැඩක් නැත්තේ ඇයි? (සහ ඒ වෙනුවට මොළයට ඇත්තටම අවශ්‍ය කුමක්ද?)

පාඩම් කරන අතරතුර වැදගත් කරුණු හයිලයිට් කිරීම පාඩම් කරනවා වගේ අපට දැනුණත්, පර්යේෂණවලට අනුව එය ඉතාමත් අසාර්ථක ක්‍රමයකි. මෙයට හේතුව වන්නේ එමඟින් මොළය වෙහෙසවා කිසිවක් මතක් කිරීමට උත්සාහ නොකරන බැවිනි. ඉගෙන ගන්න හැටි ඉගෙන ගන්න පොතේ මෙම පරිච්ඡේදයෙන්, මුළු පොතම පාට කිරීමෙන් වැඩක් නැත්තේ ඇයිද යන්නත්, හයිලයිට් පෑනක් නියම විදිහට පාවිච්චි කරන්නේ කොහොමද යන්නත් අපි පැහැදිලි කරමු.

කෙටි පිළිතුර: නැත. හයිලයිට් කරන විට ඔබ කරන්නේ පොතේ පිටුවල සලකුණු කිරීමක් පමණි. ඉන් ඔබේ මොළය තුළ අලුතින් යමක් නිර්මාණය වන්නේ නැත. එමඟින් සිදුවන්නේ එම කරුණු ඔබට "හුරුපුරුදු" වීමක් මිස "මතක සිටීමක්" නොවේ. පර්යේෂණ වාර්තාවලට අනුව, මෙය පාඩම් කිරීමට ඇති අසාර්ථකම ක්‍රමයකි. සාර්ථක ක්‍රමය වන්නේ මෙහි අනෙක් පැත්තයි: පෑන පසෙක තබා කියවන්න, පොත වසන්න, ඉන්පසු මතකයේ ඇති දේ හිස් කොළයක ලියන්න.

වැඩ කරන ශිෂ්‍යයෙකුගේ පෙළ පොතක් දෙස බැලුවහොත් ඔබට පෙනෙන්නේ කුමක්ද?

කහ පාට, රෝස පාට, කොළ පාට... මුළු ඡේදම වෙසක් කූඩුවක් වගේ පාට කරලා. ඒ හැම පාටකින්ම කියවෙන්නේ එක්තරා පොරොන්දුවක්: "මේක වැදගත් — මට මේක මතක හිටිය යුතුයි."

දැන් ඒ ශිෂ්‍යයාගෙන්ම සති තුනකට පස්සේ අහන්න, අර කහ පාටින් පාට කරපු ඡේදයේ තිබුණේ මොකක්ද කියලා. බොහෝ විට පිළිතුර නිශ්ශබ්දතාවයයි. පාට පොතේ ඉතිරි වුණත්, දැනුම මොළයේ රැඳුණේ නැත.

අද ලෝකයේ සෑම ශිෂ්‍යයෙක්ම වගේ විශ්වාස කරන මේ ක්‍රමය මෙතරම් අසාර්ථක ඇයි?

හයිලයිට් කිරීමෙන් ඇත්තටම සිදුවන්නේ කුමක්ද?

ඔබ හයිලයිට් කරන මොහොත ගැන පොඩ්ඩක් හිතන්න. වැදගත් කියලා හිතෙන වාක්‍යයක් ඔබේ ඇසට හමුවෙනවා. ඔබ හයිලයිට් පෑන ඒ මතින් අදිනවා. ඒ සඳහා ගත වන්නේ තත්පර දෙකක් පමණයි. ඒ ගැන සිතන්නට කාලයක් ගත වෙන්නේ නැහැ.

ඔබ එම වාක්‍යය ඔබටම තේරුම් කර දුන්නේ නැත. ඔබ එය කලින් දන්නා කරුණක් සමඟ සම්බන්ධ කළේ නැත. අවම වශයෙන් එය මතක තබා ගැනීමට උත්සාහ කළේවත් නැත. ඔබ කළේ පිටුවේ කොනක් නමනවා වගේ සලකුණක් දැමීම පමණයි. සරලවම කිවහොත්, හයිලයිට් කිරීම යනු ඔබේ "අනාගතයේ ඉන්න ඔබට" තබන සටහනක්: "මේක පස්සේ වෙලාවක පාඩම් කරපන්" කියන එකයි. එය පාඩම් කිරීම නොවේ.

මෙහි ඇති භයානකම දේ නම්, හයිලයිට් කරන විට අපට "මම පාඩම් කරනවා" යන හැඟීම දැනීමයි. පිටුව ලස්සන වෙනවා, අලුත් දෙයක් වුණා කියලා අපට පේනවා. මේ ව්‍යාජ හැඟීම නිසාම හයිලයිට් කිරීම ඉතා ජනප්‍රියයි — ඒ වගේම භයානකයි.

මේක මගේ පෞද්ගලික අදහසක් විතරක් නෙවෙයි. මහාචාර්ය ජෝන් ඩන්ලොස්කි (John Dunlosky) ඇතුළු පිරිසක් කළ පර්යේෂණයකදී, සිසුන් භාවිතා කරන ක්‍රම 10ක් පරීක්ෂා කළා. එහිදී හයිලයිට් කිරීම සහ නැවත නැවත කියවීම "අසාර්ථකම" (Least effective) ක්‍රම ලෙස තේරුණු අතර, "ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීම" (Practice testing) සාර්ථකම ක්‍රමය ලෙස තේරුණා.

මොළය මෙයට රැවටෙන්නේ ඇයි?

අපේ මොළයට එකිනෙකට වෙනස් හැකියාවන් දෙකක් තියෙනවා. අපට මේ දෙකම එක වගේ දැනෙන්න පුළුවන්.

පළමුවැන්න හඳුනා ගැනීම (Recognition) — යමක් දුටු විට "මේක මම මීට කලින් දැකලා තියෙනවා" කියලා දැනෙන හැඟීම. දෙවැන්න මතකයෙන් නැවත කැඳවීම (Recall) — ඉදිරියේ පොතක් හෝ සටහනක් නැතිව, හිස් කොළයක මතකයෙන් යමක් ලිවීමේ හැකියාව.

හයිලයිට් කිරීමේදී පුහුණු වෙන්නේ "හඳුනා ගැනීමයි". ඔබ පාට කරපු ඡේදය දකින හැම වාරයක් පාසාම එය ඔබට හුරුපුරුදු බව දැනෙනවා. ඒ හුරුපුරුදුකම ඔබට රහසින් පවසනවා: "මම මේක දන්නවා" කියලා. නමුත් විභාග ශාලාවේදී ඔබට ලැබෙන්නේ හිස් කොළයක්. එහිදී ඔබට අවශ්‍ය වන්නේ "මතකයෙන් නැවත කැඳවීමයි". ඔබ කිසිදාක පුහුණු නොවූයේත් අන්න ඒ දේමයි.

මෙන්න මේ "හුරුපුරුදු බව" සහ "සැබෑ දැනුම" අතර තියෙන පරතරයට කියන්නේ "දන්නවා යැයි සිතෙන මුළාව" (Illusion of competence) කියලයි. ශිෂ්‍යයෙක් තමන්ගේ කාලය නාස්ති කරගන්නා ලොකුම ක්‍රමය මෙයයි.

දෙවැනි ගැටලුව වන්නේ කාලයයි. හයිලයිට් කළ දේකින් මතකයේ යම් සලකුණක් ඉතිරි වුණත්, නිකම්ම කියවන දේවල් දින දෙකක් ඇතුළත මතකයෙන් ගිලිහී යනවා. පාට කිරීමෙන් අමතක වීම නතර කළ නොහැකියි. එය කළ හැක්කේ මතකයෙන් නැවත කැඳවීමෙන් (Retrieval) පමණයි.

ඒ වෙනුවට ඔබ කළ යුත්තේ කුමක්ද?

විසඳුම හරිම සරලයි. යමක් හයිලයිට් කරන්න හිතෙන සෑම අවස්ථාවකම, ඔබේ මොළය ලවා යමක් "නිර්මාණය" කරවන්න.

1. පෑන පසෙක තබා කියවන්න: පාට කරන්නේ නැතිව, කියවන දේ තේරුම් ගන්න විතරක් උත්සාහ කරන්න.
2. පොත වසා මතකයෙන් ලියන්න: කියවපු දේ ඔබේම වචනයෙන්, රූප සටහනක් හෝ සූත්‍රයක් ලෙස හිස් කොළයක ලියන්න. මේකට අපි කියන්නේ "කෙටි සටහන් ක්‍රමය" (Short-note method) කියලා. මේක හයිලයිට් කරනවාට වඩා අමාරුයි, නමුත් මතකයේ ස්ථිරව රැඳෙනවා. (මේ ගැන වැඩිදුරටත් "සාර්ථක කෙටි සටහනක් හදන්නේ කොහොමද?" පරිච්ඡේදයෙන් ඉගෙන ගන්න පුළුවන්).
3. නැවත කියවනවා වෙනුවට ප්‍රශ්න අසන්න: සතිය අවසානයේදී පාඩම නැවත කියවන්න එපා. පොත වසා දමා පාඩම අග ඇති ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙන්න. මතකයෙන් දෙන එක පිළිතුරක්, පැය ගණනාවක් නැවත කියවනවාට වඩා වටිනවා.

මේ ක්‍රම තුනේදීම සිදුවන්නේ දැනුම ඔබ තුළින් පිටතට (Out of you) පැමිණීමයි. හයිලයිට් කිරීමේදී සිදුවන්නේ පිටුව මතින් පෑනක් ගමන් කිරීම පමණයි.

හයිලයිට් පෑනක් නියම විදිහට පාවිච්චි කරන එකම ක්‍රමය

එහෙනම් හයිලයිට් පෑන් අහක දාන්න ඕනද? නැහැ. එයින් ගන්න පුළුවන් එක හොඳ වැඩක් තියෙනවා. හැබැයි ඒක කරන්න ඕනේ පාඩම් කරලා ඉවර වුණාට පස්සේ.

ඔබ මතකයෙන් ලියූ කෙටි සටහන පොත සමඟ සසඳා බලන්න. එහිදී ඔබට අමතක වූ කරුණු පමණක් හයිලයිට් කරන්න. සමහරවිට ඒක එක වචනයක් වෙන්න පුළුවන්, නැත්නම් රූප සටහනක වැරදුණු කොටසක් වෙන්න පුළුවන්. දැන් ඒ පාට කළ කොටස මුළු පිටුවටම සැරසිල්ලක් නෙවෙයි; ඒක ඔබේ දුර්වල තැන් පෙන්වන "සිතියමක්". ඊළඟ පාර පාඩම් කරනකොට ඔබ පටන් ගත යුත්තේ අන්න ඒ පාට කරපු තැන්වලින්.

අද රාත්‍රියේම කළ හැකි දේ (හෝ අද රෑම කරන්න)

ඔබ අන්තිමට පාඩම් කරපු පරිච්ඡේදය ගන්න. පොත වහන්න. හිස් කොළයක විනාඩි පහක් ඇතුළත ඔබට මතක ඇති දේ ලියන්න. ඊට පස්සේ පොත ඇරලා බලන්න.

අර පාට කරපු පිටු සහ ඔබේ හිස් කොළය අතර තියෙන පරතරය දැකලා කලබල වෙන්න එපා. ඒක තමයි ඔබ අද ඉගෙන ගත්තු වැදගත්ම දේ. පාඩම් කිරීම කියන්නේ පහසුවෙන් පාට කරන එක නෙවෙයි, මොළය වෙහෙසවලා හිස් කොළයක් පුරවන එකයි. මේ වෙනස කරන ඕනෑම ශිෂ්‍යයෙක්ට වැටහෙන දෙයක් තියෙනවා: දක්ෂකම කියන්නේ උපතින් ගේන දෙයක් නෙවෙයි, අපි වැඩ කරන ක්‍රමයේ ප්‍රතිඵලයක් කියන එක.

කෙටියෙන්

• හයිලයිට් කිරීමෙන් කරන්නේ පිටුවේ සලකුණු කිරීමක් පමණයි; එයින් මතකය වර්ධනය නොවේ.
• පර්යේෂණවලට අනුව හයිලයිට් කිරීම සහ නැවත කියවීම අසාර්ථකම ක්‍රම වන අතර, මතකයෙන් ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීම සාර්ථකම ක්‍රමයයි.
• විභාගයේදී පරීක්ෂා කරන්නේ මතකයෙන් නැවත කැඳවීම (Recall) වුවත්, හයිලයිට් කිරීමෙන් පුහුණු කරන්නේ හුරුපුරුදු බව (Recognition) පමණි.
• විසඳුම: පෑන පසෙක තබා කියවන්න → පොත වසා මතකයෙන් ලියන්න → සතිපතා ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙන්න.
• හයිලයිට් පෑන පාවිච්චි කළ යුත්තේ වැරදුණු හෝ අමතක වූ තැන් සලකුණු කරගන්නා "සිතියමක්" ලෙස පමණි.

ඉඩසර ඇකඩමිය සමඟ තවත් පියවරක්

නැවත නැවත කියවනවා වෙනුවට ඇති හොඳම විකල්පය ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීමයි. ඉඩසර ඇකඩමියේ (Idasara Academy) ඇති 'Micro-quizzes' නිර්මාණය කර ඇත්තේ මේ සඳහායි. ඔබ ඉගෙන ගත් පාඩමට අදාළ ක්විස් එකට පොත වසා පිළිතුරු දෙන්න. ඔබ අතින් වැරදෙන හැම තැනක්ම පද්ධතිය මතක තබා ගන්නා අතර, එම වැරැද්ද නිවැරදි වන තුරු නැවත නැවතත් ඔබට මතක් කර දෙයි.

නොමිලේ ආරම්භ කරන්න — ගිණුමක් සාදන්න →

නිතර අසන ප්‍රශ්න

හයිලයිට් කරන එක සම්පූර්ණයෙන්ම නිෂ්ඵලද? ඉගෙන ගන්නා ක්‍රමයක් ලෙස ඔව්. නමුත් අමතක වූ දේවල් සලකුණු කරගැනීමට හෝ ගුරුවරයෙකුගෙන් ඇසීමට ඇති ගැටලු සහගත තැන් ලකුණු කරගැනීමට එය ප්‍රයෝජනවත් වේ. ප්‍රශ්නය වන්නේ පෑන පාවිච්චි කිරීමට පෙර මොළය වෙහෙස වූවාද යන්නයි.

මගේ ගුරුවරු වැදගත් තැන් හයිලයිට් කරන්න කියනවා. මම ඒක නතර කරන්නද? නැහැ, නමුත් එහි තේරුම වෙනස් කරගන්න. ගුරුවරයා හයිලයිට් කරන්න කියන තැන් "වැදගත් දේ" ලෙස හඳුනාගන්න. ඉන්පසු පොත වසා එම වැදගත් කරුණු මතකයෙන් ලිවීමට උත්සාහ කරන්න. හයිලයිට් කිරීම යනු පාඩම් කිරීම නොව, පාඩම් කළ යුතු දේ තෝරා ගැනීම පමණි.

විභාගයට කලින් පාඩම නැවත කියවන එකත් කාලය නාස්තියක්ද? ඔබේ ප්‍රධාන පාඩම් ක්‍රමය නැවත කියවීම නම්, ඔව්. එයින් ඔබට "මම මේක දන්නවා" යන ව්‍යාජ හැඟීමක් ඇති වේ. ඒ වෙනුවට ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙන්න හෝ මතකයෙන් කෙටි සටහන් ලියන්න. එහිදී මතක නැති තැන් පමණක් පොත බලා නිවැරදි කරගන්න.

හයිලයිට් කරන එක මෙච්චර සාර්ථක දෙයක් වගේ දැනෙන්නේ ඇයි? මොකද එහිදී ඇසට පෙනෙන වෙනසක් සිදුවන නිසා. සැබෑ ඉගෙනීම සිදුවන විට බොහෝ විට දැනෙන්නේ අපහසුවක් සහ වෙහෙසක්. පාඩම් කරන විට දැනෙන ඒ "අමාරු ගතිය" තමයි ඇත්තටම ඉගෙනීම සිදුවන බවට ඇති සලකුණ.

තවදුරටත් කියවීමට

මෙම පරිච්ඡේදය විශාල පද්ධතියක එක් කොටසක් පමණි. Active Recall, දන්නවා යැයි සිතෙන මුළාව සහ පියවර 7ක ඉගෙනුම් ක්‍රියාවලිය ගැන සම්පූර්ණ විස්තරය ඉඩසර ක්‍රමය (Idasara Method) තුළින් කියවිය හැකිය: Part 1 — The Human Foundation & Active Recall.

මූලාශ්‍ර

• Dunlosky, J. et al. (2013). Improving Students' Learning With Effective Learning Techniques, Psychological Science in the Public Interest — Association for Psychological Science
• Murre, J. & Dros, J. (2015). Replication and Analysis of Ebbinghaus' Forgetting Curve, PLOS ONE
• The Learning Scientists: Learn How to Study Using… Retrieval Practice
• The Idasara Method: Part 1 — The Human Foundation & Active Recall