කියවන විට හොඳින් තේරෙන, ලියන විට මතක නැති "දන්නවා වගේ දැනෙන" මුළාව (Illusion of Competence)

අපි හැමෝම පාඩම් කිරීමේදී අහුවෙන පොදු උගුලක් තිබෙනවා. ඒ තමයි "දන්නවා වගේ දැනෙන මුළාව" (Illusion of Competence). සරලව කිවහොත්, "මේක මට හුරුපුරුදුයි" යන හැඟීම, "මට මේක මතකයෙන් ලියන්න පුළුවන්" කියා වරදවා වටහා ගැනීමයි. 'ඉගෙන ගන්න හැටි ඉගෙන ගන්න' පොතේ මෙම පරිච්ඡේදයෙන්, මේ උගුල පිටුපස ඇති මතක පද්ධති දෙක ගැනත්, විභාග වලදී අපව අමාරුවේ වැටෙන්නේ ඇයිද යන්නත්, එයින් මිදීමට කළ හැකි විනාඩියක පුංචි පුරුද්දක් ගැනත් පැහැදිලි කරයි.

කෙටි පිළිතුර: නැවත නැවත කියවීමෙන් සිදුවන්නේ "හඳුනාගැනීමේ හැකියාව" (Recognition) මිස "මතකයෙන් නිපදවීමේ හැකියාව" (Recall) වර්ධනය වීම නොවේ. පාඩම කියවන විට එය හුරුපුරුදු නිසා අපට එය දන්නවා කියා සිතෙයි. නමුත් හුරුපුරුදු බව පමණක් තිබූ පමණින් හිස් කොළයක එය ලිවිය නොහැකි අතර, දින කිහිපයකින් එම මතකය ගිලිහී යයි. මෙයට විසඳුම වන්නේ මතකයෙන් යමක් නිපදවීමයි: පොත වසා දමා, ඔබ දන්නා දේ ලියන්න. ඉන්පසු මතක නැති කොටස් පමණක් නැවත පාඩම් කරන්න.

මේ හැඟීම ඔයාට හුරුපුරුදුයි. ඔයා ඒක අත්විඳලා තියෙනවා.

ඔයා පාඩම හොඳට කළා කියලා හිතනවා. ඔයා ඒක දෙපාරක් විතර කියෙව්වා. හැමදේම හොඳට තේරුණා; කිසිම දෙයක් අපැහැදිලි වුණේ නැහැ. ඔයා පොත වැහුවේ හිතේ ලොකු විශ්වාසයකින්.

හැබැයි විභාග ප්‍රශ්න පත්‍රය ඉස්සරහට ආපු වෙලාවේ, ඊයේ රෑ තිබුණු ඒ ලොකු විශ්වාසය නැති වෙලා යනවා. පාඩම මතක නැහැම නෙවෙයි — ඔයාට පොතේ ඒ පිටුව ඇස් පේන මානයේ තියෙනවා වගේ දැනෙනවා — හැබැයි ඒක කොළේට ලියාගන්න බැහැ.

ඇයි අපේ මොළය අපිට මෙහෙම කරන්නේ? ඒක බය නිසා වුණු දෙයක්ද? අවාසනාවද? නැත්නම් මතකය දුර්වල නිසාද?

මේ කිසිවක් නෙවෙයි. ඒක අපිව අහුවෙන එක උගුලක්. ඒ උගුලට නමක් තියෙනවා. ඒ නම දැනගත්තම ඔයාට ඒකෙන් බේරෙන්න පුළුවන්.

එක වගේ පෙනෙන වෙනස් හැඟීම් දෙකක්

ඔයාගේ මොළයට හැකියාවන් දෙකක් තියෙනවා. මේ දෙකම පිටතට දැනෙන්නේ එකම විදිහටයි.

පළමුවැන්න හඳුනාගැනීම (Recognition): ඔයා යම් දෙයක් දකිනවා, එතකොට මොළය කියනවා "මම මේක කලින් දැකලා තියෙනවා" කියලා. මේක හරිම පහසු, ක්ෂණික දෙයක්. සින්දුවක පද දෙකක් ඇහෙනකොටම ඔයා ඒ සින්දුව හඳුනාගන්නවා වගේ වැඩක්.

දෙවැන්න මතකයෙන් නිපදවීම (Recall): කිසිම උදව්වක් නැතුව, තනියම දැනුම ගොඩනැගීම. හිස් කොළයක නිර්වචනයක් ලිවීම, සමීකරණයක් ගොඩනැගීම, පොත බලන්නේ නැතුව රූපසටහනක් ඇඳීම වගේ දේවල්. මේක ටිකක් අමාරුයි, වෙලාව යනවා. හැබැයි ඒක තමයි නියම දැනුම.

මෙන්න මෙතනයි උගුල තියෙන්නේ. ඔයා පාඩමක් නැවත නැවත කියවනකොට ඔයාගේ මොළයට "හඳුනාගැනීමේ" සංඥා ගොඩක් ලැබෙනවා. හැම ඡේදයක්ම හුරුපුරුදු නිසා, ඔයාට හිතෙනවා ඔයා ඒ හැමදේම "දන්නවා" කියලා. ඔයාගේ මොළය ඒ පාඩම "ඉවරයි" කියන ගොඩට දානවා. අන්න ඒ සුවපහසු හැඟීමට තමයි "දන්නවා වගේ දැනෙන මුළාව" (Illusion of Competence) කියලා කියන්නේ. හුරුපුරුදු බව, දැනුම ලෙස වෙස්වලාගෙන ඔයාව රවට්ටනවා.

විභාගය? විභාගයේදී කවුරුත් අහන්නේ නැහැ මේ පිටුව ඔයාට හුරුපුරුදුද කියලා. විභාගයේදී කරන්නේ පොත පැත්තකින් තියලා, ඔයාගේ මතකයෙන් ඒ දේ ලියන්න කියන එකයි. ඒ කියන්නේ විභාගයේදී පරීක්ෂා කරන්නේ "Recall" හැකියාවයි. හැබැයි බොහෝ සිසුන් පුහුණු වෙලා තියෙන්නේ "Recognition" හැකියාවට විතරයි.

සරලව කිව්වොත්: ඔයා පුහුණු වුණේ බලාගෙන ඉන්න, හැබැයි විභාගයේදී ඔයාට සිද්ධ වුණා රඟපාන්න.

මේ උගුලට තවත් සහායකයෙක් ඉන්නවා: අමතක වීම

කාලයත් එක්ක මේ උගුල තවත් දරුණු වෙනවා. අපි නිකම්ම කියවලා ගන්න දේවල් පැය කිහිපයකින් අපේ මතකයෙන් ගිලිහෙන්න පටන් ගන්නවා. මේකට කියන්නේ "අමතක වීමේ වක්‍රය" (Forgetting Curve) කියලා. මේ ගැන අපි වෙනම පරිච්ඡේදයක කතා කරනවා. ඉතින් සඳුදා පාඩම කියවලා "දැන් මට පුළුවන්" කියලා හිතන ශිෂ්‍යයා සිකුරාදා වෙනකොට දෙපාරක් රැවටෙනවා: එකක් ඒ පාඩම කවදාවත් මතකයෙන් නිපදවන්න පුළුවන් මට්ටමට පාඩම් කරලා නැති වීම, අනෙක තිබුණු හුරුපුරුදු බවත් සතියක් ඇතුළත මැකී ගොස් තිබීම.

බොහෝ දෙනෙක් මේ බව දැනගන්නේ විභාග ශාලාව ඇතුළේදීයි. එතකොට ප්‍රමාද වැඩියි. මේ පරිච්ඡේදයේ අරමුණ ඒ අඩුපාඩුව ඔයාගේ පාඩම් මේසය උඩදීම හඳුනාගන්න උදව් කරන එකයි. එතකොට ඔයාට ඒක නිවැරදි කරගන්න කාලය තියෙනවා.

මොකක්ද මේ "විනාඩියක අවංක පරීක්ෂණය"?

මේ මුළාවෙන් මිදෙන්න ලොකු ඇප්ස්, ගුරුවරු හෝ ලොකු දක්ෂතාවයක් අවශ්‍ය නැහැ. ඕනේ කරන්නේ තත්පර හැටක කාලයක් සහ හිස් කොළයක් විතරයි.

ඔයා ඕනෑම දෙයක් පාඩම් කළාට පස්සේ — ඒක කොටසක් වෙන්න පුළුවන්, සිද්ධාන්තයක් වෙන්න පුළුවන් — පොත වහලා, මතකයෙන් මේ දේවල් ලියන්න:

• ප්‍රධාන කරුණ ඔයාගේම වචනයෙන්.
• වැදගත්ම නිර්වචනය හෝ සමීකරණය.
• රූපසටහනක දළ සටහනක්.

ඔයාගේ මතකයෙන් එළියට එන ඕනෑම දෙයක් ඇත්තටම ඔයා සතු දැනුමයි. මොළයට එන්නේ නැති දේවල් පරාජයක් නෙවෙයි — ඒක ඔයාට ලැබෙන වටිනා තොරතුරක්: ඔයා තවදුරටත් මහන්සි විය යුතු තැන පෙන්වන සිතියමක්. විභාගයට කලින් මේ සිතියම ලැබෙන එක කොයිතරම් වටිනවද?

මේ පොතේ තියෙන හැම ක්‍රමයක්ම — මතකයෙන් ලියන කෙටි සටහන්, ප්‍රශ්න පත්‍ර කිරීම, තමන්ගෙන්ම ප්‍රශ්න ඇසීම — මේ හැමදේකම පදනම එකයි: දැනුම ඔයාගේ මතකයෙන් එළියට ගන්න (Retrieval). එතකොට විභාගයේදී ඒක එතැන තියෙයි. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇති පරිදි, නැවත නැවත කියවීම සහ හයිලයිට් (Highlight) කිරීම වැනි පහසු ක්‍රමවලට වඩා, මෙලෙස මතකයෙන් නිපදවන ක්‍රම ඉගෙනීමට ඉතාමත් සාර්ථකයි.

අද රාත්‍රියේම කළ හැකි දේ

1. ඔයාට "හොඳටම පුළුවන්" කියලා හිතෙන පාඩමක් තෝරාගන්න — උගුල හැංගිලා තියෙන්නේ එතැනයි.
2. පොත වහන්න, හිස් කොළයක් ගන්න. විනාඩි පහක් ඇතුළත ඒ පාඩම ගැන ඔයාට මතක හැමදේම ලියන්න.
3. දැන් පොත ඇරලා බලන්න. ඔයාට ලියාගන්න බැරි වුණු තැන් ගැන සතුටු වෙන්න. මොකද ඒවා තමයි ඔයා විභාගයේදී අමාරුවේ දාන්න හිටපු තැන්.
4. මුළු පාඩමම කියවන්නේ නැතුව, අර මතක නැති වුණු කොටස් විතරක් පාඩම් කරන්න. හෙට ආයෙත් මේ පරීක්ෂණයම කරන්න.

පළමු පරීක්ෂණයේදී ඔයාට ගොඩක් දේවල් මතක නැති වෙයි. ඒක හොඳයි. විභාගයට මාසෙකට කලින් සත්‍යය දැනගැනීම, විභාග ශාලාවේදී අසරණ වීමට වඩා දහස් වාරයක් වටිනවා.

කෙටියෙන්

• හඳුනාගැනීම (මේක දැකලා තියෙනවා) සහ මතකයෙන් නිපදවීම (හිස් කොළයක ලියන්න පුළුවන්) එක වගේ දැනුනත්, විභාගයේදී බලන්නේ දෙවැනි හැකියාවයි.
• නැවත නැවත කියවීමෙන් වර්ධනය වන්නේ හඳුනාගැනීමේ හැකියාව පමණයි. පාඩම දන්නවා වගේ දැනෙන්නෙත් ඒ නිසයි.
• අපි නිකම්ම කියවන දේවල් ඉක්මනින් අමතක වෙනවා.
• විසඳුම වන්නේ විනාඩියක අවංක පරීක්ෂණයයි: පොත වසා, මතකයෙන් ලියන්න, අමතක කොටස් පමණක් නැවත කියවන්න.
• සාර්ථක ඉගෙනුම් ක්‍රම සියල්ලම පදනම් වී ඇත්තේ මතකයෙන් තොරතුරු එළියට ගැනීම (Retrieval) මතයි.

ඉඩසර ඇකඩමිය සමඟ තවත් පියවරක්

මෙම අවංක පරීක්ෂණය තනිවම කරනවාට වඩා කවුරුන් හෝ ඔබෙන් ප්‍රශ්න අසන විට එය වඩාත් සාර්ථකයි. ඉඩසර ඇකඩමියේ (Idasara Academy) ඇති Micro-quizzes නිර්මාණය කර ඇත්තේ මේ සඳහායි. ඕනෑම පාඩමක් අවසානයේ, පොත නොබලා කෙටි ප්‍රශ්න වලට පිළිතුරු දීමට ඔබට පුළුවන. එහිදී ඔබ හුදෙක් හඳුනාගැනීම පමණක් නොව, මතකයෙන් පිළිතුරු නිපදවීම සිදු කරයි. ඔබ වැරදූ ප්‍රශ්න නැවත නැවත මතක් කර දීමට අපේ පද්ධතිය ක්‍රියා කරයි.

නොමිලේ ආරම්භ කරන්න — ගිණුමක් සාදන්න →

නිතර අසන ප්‍රශ්න

විශ්වාසයක් දැනෙන එක හැමවිටම නරකද? නැහැ — මතකයෙන් යමක් ලියා බැලීමෙන් පසුව දැනෙන විශ්වාසය නිවැරදි විශ්වාසයයි. නමුත් කිසිවක් ලියා බලන්නේ නැතිව, කියවීමෙන් පමණක් එන විශ්වාසය අනතුරුදායක විය හැකියි.

නැවත කියවීම සම්පූර්ණයෙන්ම වැඩකට නැති දෙයක්ද? සම්පූර්ණයෙන්ම නැහැ. පළමු වරට කියවීමෙන් අවබෝධයක් ලැබෙනවා. එමෙන්ම මතක නැති වුණු තැන් නැවත බැලීමට කියවීම අවශ්‍යයි. ප්‍රශ්නය වන්නේ එය පමණක් ප්‍රධාන පාඩම් ක්‍රමය ලෙස භාවිතා කිරීමයි.

මතකයෙන් ලියන එක කියවීමට වඩා අමාරු ඇයි? මොළයට යම් වෙහෙසක් දැනෙනවා නම්, එහි තේරුම ඉගෙනීම සිදුවන බවයි. මතකයෙන් යමක් ඇද ගැනීමට ගන්නා වෙහෙස නිසා එම මතකය මොළය තුළ ශක්තිමත් වෙනවා. පාඩම් කිරීම හරිම ලේසි සහ සුවපහසු නම්, බොහෝවිට ඔබ ඉගෙන ගන්නේ නැහැ.

කොපමණ වාරයක් මෙම පරීක්ෂණය කළ යුතුද? සෑම පාඩම් වාරයක් අවසානයේදීම විනාඩියක් වැය කර එදින ඉගෙන ගත් දේ ලියන්න. සතියකට වරක්, කලින් සතිවල ඉගෙන ගත් දේ ගැන මේ පරීක්ෂණය කරන්න. එවිට අමතක වීමේ වක්‍රය පරාජය කළ හැකියි.

තවදුරටත් කියවීමට

මෙම පරිච්ඡේදය මුළු ඉගෙනුම් ක්‍රමවේදයේම පදනමයි. මනෝවිද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීම් සහ පියවර 7ක ඉගෙනුම් චක්‍රය (7-move learning loop) ගැන වැඩිදුර කියවීමට ඉඩසර මෙතඩ් (Idasara Method) බලන්න: Part 1 — The Human Foundation & Active Recall.

මූලාශ්‍ර

• Dunlosky, J. et al. (2013). Improving Students' Learning With Effective Learning Techniques — Association for Psychological Science
• Murre, J. & Dros, J. (2015). Replication and Analysis of Ebbinghaus' Forgetting Curve, PLOS ONE
• The Learning Scientists: Learn How to Study Using… Retrieval Practice
• The Idasara Method: Part 1 — The Human Foundation & Active Recall