සාර්ථක කෙටි සටහනක් හදන්නේ කොහොමද? (පියවර 3ක ක්‍රමය)

කෙටි සටහනක් කියන්නේ පෙළපොතක සම්පූර්ණ පරිච්ඡේදයක්, ඔබේම වචනවලින් මතකයෙන් ලියන ලද පිටු දෙක තුනක සටහනක්. මේ පරිච්ඡේදයෙන් මම ඔබට පියවර 3ක ක්‍රමය (3-pass method) ගැන කියා දෙනවා: පෑනක් නැතිව කියවීම, පොත වසා මතකයෙන් ලිවීම සහ සටහන සංක්ෂිප්ත කිරීම. මෙය 8 වසරේ ශිෂ්‍යයාගේ සිට උසස් පෙළ ශිෂ්‍යයා දක්වා ඕනෑම විෂයකට එක හා සමානව භාවිතා කළ හැකියි.

කෙටි පිළිතුර: පෙළපොතේ එක කොටසක් පෑනක් අතට නොගෙන කියවන්න. ඉන්පසු පොත වසා, එහි ප්‍රධාන කරුණු, සූත්‍ර සහ රූප සටහන් මතකයෙන් ඔබේම වචනවලින් ලියන්න. පසුව ඒ සියල්ල පිටු දෙක තුනකට සංක්ෂිප්ත (Compress) කරන්න. අවසානයේදී පොත බලා ඔබේ සටහන පරීක්ෂා කර අඩුපාඩු රතු පෑනෙන් ලකුණු කරන්න. මතකයට බරක් දී යමක් මතක් කර ගැනීමට ගන්නා වෙහෙස තමයි නියම "පාඩම් කිරීම".

ඔබ කවදා හෝ විභාගයට පෙරදා රාත්‍රියේ මිතුරෙකුගේ කෙටි සටහන් ඉල්ලාගෙන තිබෙනවාද?

ඒවා හරිම ලස්සනට තිබෙන්නට ඇති. ලස්සන මාතෘකා, කොටු කළ සූත්‍ර, පාට දෙක තුනකින් යටින් ඉරි ඇඳලා... ඔබ ඒවා තුන් හතර වතාවක් කියෙව්වා. නමුත් පසුදා විභාග ශාලාවේදී ප්‍රශ්නය දෙස බලන විට, ඔබේ මනසේ තිබුණේ හිස් පිටුවක් පමණයි.

මෙහෙම වෙන්නේ ඇයි?

පිටපත් කිරීම පාඩම් කිරීමක් නොවන්නේ ඇයි?

අප පිළිගත යුතු අමිහිරි ඇත්තක් තිබෙනවා: බොහෝ සිසුන් "කෙටි සටහන්" ලෙස හඳුන්වන්නේ නියම කෙටි සටහන් නෙමෙයි. ඒවා හුදෙක් "පිටපත් කිරීම්" (Copies) පමණයි. පෙළපොතෙන් පිටපත් කරනවා, ටියුෂන් බෝඩ් එකෙන් පිටපත් කරනවා, නැත්නම් යාළුවෙකුගෙන් පිටපත් කරනවා.

යමක් පිටපත් කරන විට අපට පාඩම් කරනවා වැනි හැඟීමක් දැනෙනවා. අත චලනය වෙනවා, පිටුව පිරෙනවා, ඒ නිසා එදා දවසේ වැඩක් කළා කියලා හිතෙනවා. නමුත් ඔබේ මොළය එහිදී කිසිම වැදගත් දෙයක් කරන්නේ නැහැ. එය කරන්නේ වචන හඳුනා ගැනීමක් (Recognition) මිසක්, මතකයෙන් යමක් නිපදවීමක් (Retrieval) නෙමෙයි. විභාගයකදී කවදාවත් ඔබෙන් කරුණු "හඳුනා ගන්න" කියලා අහන්නේ නැහැ. විභාගය ඔබට දෙන්නේ හිස් කොළයක්. එහිදී ඔබට සිදුවන්නේ මතකයෙන් කරුණු "නිපදවන්නයි".

සරලවම කිවහොත්: කියවීම සහ පිටපත් කිරීම මගින් ඇති කරන්නේ "මම මේක දන්නවා" වැනි බොරු ආත්ම විශ්වාසයක් පමණයි. යමක් මතකයෙන් එළියට ඇදලා ගන්න පුහුණු වුණොත් විතරයි විභාග වෙලාවට ඒක ලියන්න පුළුවන් වෙන්නේ.

අනික මතකය ඉක්මනින් මැකී යනවා: අප කියවන දෙයින් වැඩි හරියක් දින දෙකක් ඇතුළත අමතක වී යනවා (මෙය "අමතක වීමේ වක්‍රය" ලෙස හැඳින්වෙන අතර ඒ ගැන මේ පොතේ වෙනම පරිච්ඡේදයක් තිබෙනවා). එය ඔබ කම්මැලි නිසා හෝ පාඩම් කිරීමට දක්ෂ නැති නිසා සිදුවන්නක් නෙමෙයි. මිනිස් මොළය වැඩ කරන්නේ එහෙමයි.

ඉතින් නියම ප්‍රශ්නය "මම කොහොමද මගේ සටහන් ලස්සන කරගන්නේ?" යන්න නොව, "මම කොහොමද මගේ මොළයට වැඩක් දෙන්නේ?" යන්නයි.

අලුත් දැක්මක්: සටහන නොව වටින්නේ එය හදන වෙහෙසයි

ඔබේ දැක්ම මෙන්න මෙහෙම වෙනස් කරගන්න.

හොඳ කෙටි සටහනක් යනු පසුව පාඩම් කිරීමට සාදා ගන්නා "භාණ්ඩයක්" නොවේ. සටහන සෑදීමේ ක්‍රියාවලියම පාඩම් කිරීමයි. පොත වසා, පෑන අතට ගෙන, මොළය වෙහෙසා කරුණු මතක් කිරීමට උත්සාහ කරන ඒ මොහොත තමයි ඉගෙනීම සිදුවන නියම මොහොත. අවසානයේදී ඔබට ලැබෙන පිටු දෙක තුන එම වෙහෙසේ "අතුරු ඵලයක්" පමණයි. එය වටිනවා තමයි, නමුත් සැබෑ නිධානය වන්නේ ඔබ කරුණු මතක් කිරීමට ගත් උත්සාහයයි.

මේ විදිහට හිතන්න පටන් ගත්තාම, නිවැරදි ක්‍රමය ඔබට වැටහේවි.

පියවර 3ක ක්‍රමය (The 3-Pass Method)

1 වන පියවර — පෑනක් නැතිව කියවන්න. පෙළපොතේ එක කොටසක් තෝරාගන්න — පිටු දෙකක් හෝ තුනක් පමණක්, මුළු පරිච්ඡේදයම නෙමෙයි. පෑන පැත්තකින් තියන්න. තේරුම් ගන්න උත්සාහ කරමින් කියවන්න: මේ කොටසින් ඇත්තටම කියවෙන්නේ මොකක්ද? ප්‍රධාන අදහස කුමක්ද? කොටස් මොනවාද? ඒවා එකිනෙකට සම්බන්ධ වෙන්නේ කොහොමද? යමක් තේරුම් ගැනීමට අපහසු නම්, දිගටම කියවන්න — බොහෝ විට පසුව එන ඡේද හෝ උදාහරණ මගින් එය පැහැදිලි වනු ඇත.

2 වන පියවර — පොත වසන්න. මතකයෙන් ලියන්න. දැන් පෙළපොත වසන්න. ඔබේ සටහන් පොතේ ප්‍රධාන කරුණු, අර්ථ දැක්වීම්, සූත්‍ර සහ රූප සටහන් මතකයෙන් ලියන්න. මෙය පිටපත් කිරීමට වඩා අමාරු බව දැනේවි. එය එසේ විය යුතුමයි. ඒ අමාරුව තමයි ඔබේ මොළයත් දැනුමත් අතර සම්බන්ධය ගොඩනගන්නේ. ඔබට යමක් සෑහෙන වෙලාවක් කල්පනා කරලත් මතක් වෙන්නේම නැත්නම් විතරක් පොත විවෘත කර ඒ කොටස බලාගෙන ආපහු වසන්න.

3 වන පියවර — සංක්ෂිප්ත කරන්න. පිටු 20ක පරිච්ඡේදයක් පිටු දෙකකට හෝ තුනකට ගෙන ආ යුතුයි. පොතේ තියෙන දිග වාක්‍ය ලියන්න එපා. කෙටි කරුණු (Bullet points) භාවිතා කරන්න. සූත්‍ර කොටු කරන්න. රූප සටහන් ඇඳ කොටස් ලකුණු කරන්න. සෑම කොටසකටම පැහැදිලි මාතෘකාවක් දෙන්න. ඔබේ සටහන පිටු 10ක් විතර දිග නම්, ඔබ කර ඇත්තේ සාරාංශයක් ලිවීම මිස කෙටි සටහනක් සැකසීම නොවේ — එය තවත් කෙටි කරන්න.

අවසානයේ ඔබවම පරීක්ෂා කරගන්න. පොත නැවත විවෘත කර ඔබේ සටහන සමග සසඳන්න. ඔබට යම් ඒකකයක් මග හැරුණාද? කොන්දේසියක් අමතක වුණාද? රූප සටහනක කොටසක් වැරදුණාද? ඒ අඩුපාඩු රතු පෑනෙන් සටහන් කරන්න. සති කිහිපයකට පසු ඔබ නැවත බලන විට, ඔබේ ඇස කෙලින්ම යන්නේ ඒ රතු පාටින් ලියූ කොටස්වලටයි. එනම් ඔබේ මතකය දුර්වල වූ තැන්වලටයි.

අතින්ම ලියන්නේ ඇයි?

අතින් ලිවීම මන්දගාමී ක්‍රියාවලියක් — ඒ මන්දගාමී බව අපට ලැබුණු තෑග්ගක්. ඔබට හැමදේම ලියන්න වෙලාවක් නැති නිසා, වඩාත්ම වැදගත් දේ තෝරා ගැනීමටත්, එය ඔබේම වචනයෙන් ලියන්නටත් මොළයට බල කෙරෙනවා. සටහන් ගැනීම පිළිබඳව කළ පර්යේෂණයකින් හෙළි වී ඇත්තේ, ටයිප් කරන අයට වඩා අතින් ලියන අය කරුණු හොඳින් තේරුම් ගන්නා බවයි.

තවත් ප්‍රායෝගික හේතුවක් තිබෙනවා. සාමාන්‍ය පෙළ හෝ උසස් පෙළ විභාගය කියන්නේ පැය තුනක් එක දිගට අතින් ලියන වැඩක්. ඔබ හැමදාම අතින් කෙටි සටහන් ලියන විට, විභාග දවසේදී ඔබේ අතට අවශ්‍ය වේගය සහ ශක්තිය නිරායාසයෙන්ම පුහුණු වෙනවා.

අද රාත්‍රියේම කළ හැකි දේ

1. එක විෂයකින් එක කොටසක් තෝරාගන්න — පිටු දෙකක් හෝ තුනක් පමණක්.
2. පෑන පාවිච්චි නොකර එය එකවරක් කියවන්න.
3. පොත වසන්න. මතකයෙන් අදහස්, සූත්‍ර සහ රූප සටහන් අඩ පිටුවක ලියන්න.
4. පෙළපොත සමඟ සසඳන්න. අඩුපාඩු රතු පෑනෙන් නිවැරදි කරන්න.
5. ඔබ ලියූ දේ දෙස බලන්න. ඒ අඩ පිටුව පැය ගණනක් හයිලයිට් (Highlight) කරමින් සිටිනවාට වඩා වටිනවා — මොකද ඒ දැනුම ආවේ ඔබේ මතකයෙන්.

මෙය කුඩා පියවරක් විය හැකියි. නමුත් දිනකට එක කොටස බැගින් මෙලෙස කරන ශිෂ්‍යයෙක් විභාගය දෙසට යන්නේ මුළු විෂය නිර්දේශයම තම මනස තුළ තබාගෙනයි.

කෙටියෙන්

• කෙටි සටහනක් = මතකයෙන්, ඔබේම වචනවලින් අතින් ලියූ පිටු 2-3ක්.
• සටහන සෑදීමේ ක්‍රියාවලිය පාඩම් කිරීමයි; පිටු කිහිපය එහි අතුරු ඵලයයි.
• 1 වන පියවර: පෑනක් නැතිව කියවන්න. 2 වන පියවර: පොත වසා මතකයෙන් ලියන්න. 3 වන පියවර: සංක්ෂිප්ත කරන්න — කෙටි කරුණු, කොටු කළ සූත්‍ර, රූප සටහන්.
• පසුව පොත සමඟ සසඳා රතු පෑනෙන් නිවැරදි කරන්න.
• තේරුම් ගැනීමට සහ විභාග පුහුණුවට ටයිප් කිරීමට වඩා අතින් ලිවීම සාර්ථකයි.

ඉඩසර ඇකඩමිය සමඟ තවත් පියවරක්

මෙම ක්‍රමයේ අමාරුම කොටස වන්නේ ඔබ ලියූ දේ හරිදැයි තහවුරු කර ගැනීමයි. ඔබේ සටහනේ වැදගත් කරුණු මග හැරී ඇත්දැයි දැනගන්නේ කොහොමද? ඉඩසර ඇකඩමියේ කෙටි සටහන් (Short Notes) විශේෂාංගය මේ සඳහා භාවිතා කළ හැකියි. විෂය නිර්දේශයට අනුව සැකසූ අපගේ කෙටි සටහන් සමඟ ඔබේ සටහන පේළියෙන් පේළිය සසඳන්න. මග හැරුණු දේ රතු පෑනෙන් සටහන් කරගන්න. එවිට ඔබේ සටහන තවත් ශක්තිමත් වෙනවා. ඒ වගේම, එම මාතෘකාවටම අදාළ ක්විස් (Micro-quizzes) මගින් කරුණු මතකයේ තැන්පත් වී ඇත්දැයි ඔබටම පරීක්ෂා කරගත හැකියි.

නොමිලේ ආරම්භ කරන්න — ගිණුමක් සාදන්න →

නිතර අසන ප්‍රශ්න

මට කෙටි සටහන් ටයිප් කරන්න බැරිද? පුළුවන්, නමුත් එහිදී අවාසි දෙකක් තිබෙනවා: ටයිප් කරන විට ඔබ නොදැනුවත්වම පොතේ ඇති දේ වචනයෙන් වචනය පිටපත් කිරීමට පෙළඹෙනවා (මොළයට වෙහෙසක් දැනෙන්නේ නැහැ). අනෙක් කරුණ නම් විභාගයේදී පැය තුනක් අතින් ලිවීමට අවශ්‍ය පුහුණුව ඔබට ලැබෙන්නේ නැහැ.

කෙටි සටහනක් කොපමණ දිග විය යුතුද? සාමාන්‍යයෙන් පෙළපොතේ පිටු 7-10කට එක පිටුවක කෙටි සටහනක් ප්‍රමාණවත්. සටහන මීට වඩා දිග නම් ඔබ කරන්නේ කරුණු සංක්ෂිප්ත කිරීම නොව පිටපත් කිරීමයි.

මට යාළුවෙකුගේ හෝ ටියුෂන් පන්තියේ කෙටි සටහන් භාවිතා කළ හැකිද? ඒවා කියවන්න, නමුත් ඒවා ඔබේම කෙටි සටහනට ආදේශකයක් කරගන්න එපා. කෙටි සටහනක නියම වටිනාකම තියෙන්නේ එය ලියන "වෙහෙස" තුළයි. වෙනත් කෙනෙකුගේ සටහනක් කියවන විට ඒ වෙහෙස දැනෙන්නේ ඔවුන්ගේ මොළයටයි, ඔබේ මොළයට ලැබෙන්නේ තවත් එක පිටපතක් විතරයි.

කෙටි සටහන් හදන්න ඕනේ පාඩම පන්තියේ ඉගැන්වීමට පෙරද නැතිනම් පසුවද? පන්තියේ ඉගැන්වීමට පෙර ඔබ විසින්ම පාඩම කියවා කෙටි සටහනක් සාදා ගන්නේ නම් එය ඉතා සාර්ථකයි. එවිට පන්තියේදී ගුරුවරයා උගන්වන දේ ඔබට වඩාත් හොඳින් වැටහෙන අතර, ඔබේ සටහනේ අඩුපාඩු නිවැරදි කර ගැනීමටත් එය අවස්ථාවක් වෙනවා.

මයින්ඩ් මැප් (Mind maps) කෙටි සටහන් ලෙස සැලකිය හැකිද? ඔව්, මතකයෙන් අඳින ලද මයින්ඩ් මැප් එකක් කියන්නේ වෙනස්ම හැඩයක කෙටි සටහනක්. එකිනෙකට සම්බන්ධ කරුණු රාශියක් ඇති පාඩම්වලට මෙය ඉතා සාර්ථකයි. මේ ගැන අපි ඉදිරි පරිච්ඡේදයකදී කතා කරමු.

තවදුරටත් කියවීමට

මෙම පරිච්ඡේදය වඩාත් පුළුල් ඉගෙනුම් ක්‍රමවේදයක (Learning Loop) එක් කොටසක් පමණයි. ප්‍රශ්න ලොගය (Question log), ස්වයං-සංසන්දනය සහ ඉතිරි පියවර ඇතුළත් සම්පූර්ණ ලිපිය "ඉඩසර ක්‍රමය" (The Idasara Method) තුළින් කියවිය හැකියි: Part 1 — The Human Foundation & Active Recall.

මූලාශ්‍ර

• Mueller, P. & Oppenheimer, D. (2014). The Pen Is Mightier Than the Keyboard — Association for Psychological Science මගින් සාරාංශගත කරන ලදී: Take Notes by Hand for Better Long-Term Comprehension
• Murre, J. & Dros, J. (2015). Replication and Analysis of Ebbinghaus' Forgetting Curve, PLOS ONE
• The Learning Scientists: Learn How to Study Using… Retrieval Practice
• ඉඩසර ක්‍රමය (The Idasara Method): Part 1 — The Human Foundation & Active Recall