වාහක මඟින් බෝවන රෝග සහ මර්දන ක්‍රමවේද

වාහක මගින් බෝවන රෝග යනු මදුරුවන්, මැස්සන් සහ කිනිතුල්ලන් වැනි ආත්‍රොපෝඩාවන් මගින් සම්ප්‍රේෂණය වන වෛරස්, බැක්ටීරියා හෝ ප්‍රොටොසෝවා ආසාදන වේ. ඩෙංගු උණ: Flavivirus කාණ්ඩයේ DENV 1-4 වෛරස් මගින් ඇතිවේ; දිවා කාලයේ දෂ්ට කරන Aedes aegypti සහ Aedes albopictus ගැහැනු මදුරුවන් පිරිසිදු එකතැන පල්වෙන ජලයේ බෝවෙයි; ඇස් පිටුපස වේදනාව, පට්ටිකා අඩුවීම සහ රුධිර ප්ලාස්මා කාන්දු වීම ප්‍රධාන ලක්ෂණ වේ. මැලේරියාව: රාත්‍රී කාලයේ දෂ්ට කරන ගැහැනු Anopheles මදුරුවන් මගින් සම්ප්‍රේෂණය වන Plasmodium (P. falciparum, P. vivax) ප්‍රොටොසෝවා මගින් ඇතිවේ; රතු රුධිර සෛල විනාශ කරමින් වෙව්ලුම් උණ ඇති කරයි.

බරවා (ෆයිලේරියාව) සහ ලීෂ්මනයිසිස්: අපිරිසිදු ජලයේ බෝවන Culex quinquefasciatus මදුරුවා මගින් බරවා පණුවා (Wuchereria bancrofti) බෝකර වසා නාල අවහිර කරයි; වැලි මැක්කන් මගින් ලීෂ්මනයිසිස් චර්ම රෝගය බෝවේ. ඒකාබද්ධ වාහක කළමනාකරණය (IVM): පාරිසරික පාලනය (ජලය රැඳෙන බඳුන් ඉවත් කිරීම), ජෛව විද්‍යාත්මක පාලනය (ගප්පි සහ ගැම්බූසියා වැනි කීටභක්ෂක මසුන්, BTI බැක්ටීරියා), සහ රසායනික පාලනය (කෘමිනාශක, මදුරු දැල්).

පරීක්ෂක ලකුණු කිරීමේ පිරික්සුම් (උ/පෙළ ජීව විද්‍යාව)

1. මදුරු විශේෂවල බෝවන ස්ථාන: ඊඩිස් පිරිසිදු ජලය රැඳුණු කෘතිම බඳුන්වලද (ටයර්, යෝගට් කෝප්ප), ඇනොෆිලීස් පිරිසිදු ස්වාභාවික ජලයේද (දිය පහරවල්, කුඹුරු), සහ කියුලෙක්ස් අපිරිසිදු කාණු සහ මලාපවහන ජලයේද බෝවේ.
2. ශ්‍රී ලංකාවේ මැලේරියා නිවාරණය: දැඩි නිරීක්ෂණ හා පාලන ක්‍රමවේද නිසා 2016 දී ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) විසින් ශ්‍රී ලංකාව මැලේරියාවෙන් තොර රටක් ලෙස සහතික කරන ලදී.
3. ඩෙංගු කම්පන තත්ත්වය (DSS): වෙනත් ඩෙංගු ප්‍රභේදයකින් දෙවන වරට ආසාදනය වූ විට ප්‍රතිදේහ මගින් වෛරසය වැඩි වැඩියෙන් සෛල තුළට ගෙන ගොස් රුධිර වාහිනී වලින් ප්ලාස්මා කාන්දු කර කම්පනය ඇති කරයි.